Pengenalan

Nama kajian: Effects of Ramadan fasting on glycemic control and lipid profile in type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of clinical studies

Objektif: Menilai kesan puasa Ramadan terhadap kawalan glisemik, profil lipid dan keselamatan pesakit diabetes jenis 2.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak (sorotan sistematik yang menggabungkan kajian dari pelbagai negara)

Kajian bertajuk “Effects of Ramadan fasting on glycemic control and lipid profile in type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of clinical studies” diterbitkan oleh Diana Mazaya Atsarina dan empat rakan penyelidik dalam Journal of Yeungnam Medical Science pada Ogos 2026. Objektifnya ialah menilai kesan puasa Ramadan terhadap gula darah, lemak darah dan keselamatan pesakit diabetes jenis 2.

Abstrak tidak menyatakan negara kerana kajian ini menggabungkan pelbagai kajian. Topik ini amat penting bagi Malaysia kerana sebahagian besar pesakit diabetes ialah umat Islam, dan ramai yang memilih untuk berpuasa walaupun mempunyai penyakit kronik.

Mengapa Kajian Ini Penting

Menurut latar belakang kajian, puasa dipercayai memberi manfaat metabolik, tetapi bukti tentang keberkesanannya bagi pesakit diabetes jenis 2 masih tidak konsisten. Ada kajian yang menunjukkan penurunan gula darah, ada pula yang melaporkan kenaikan atau tiada perubahan.

Doktor di Malaysia setiap tahun berdepan pesakit yang bertanya sama ada mereka boleh berpuasa dengan selamat. Maklumat gabungan tentang manfaat dan risiko seperti hipoglisemia (gula terlalu rendah) dan hiperglisemia (gula terlalu tinggi) membantu perbincangan ini menjadi lebih berasaskan bukti.

Puasa Ramadan juga mengubah corak makan secara menyeluruh. Waktu makan beralih kepada sahur dan berbuka, tempoh tidur berubah, dan pengambilan makanan manis serta bergoreng sering meningkat pada waktu malam. Semua perubahan ini boleh mempengaruhi gula darah secara berbeza-beza, jadi kesan bersihnya perlu dinilai melalui gabungan banyak kajian.

Kaedah Kajian

Penyelidik mencari kajian klinikal dalam PubMed/MEDLINE, Web of Science, Scopus, ScienceDirect dan Cochrane Library yang diterbitkan sehingga Mac 2026. Hasil glisemik dan lipid digabungkan menggunakan model kesan rawak dan dilaporkan sebagai perbezaan min (MD) dengan selang keyakinan 95%.

Kadar hipoglisemia dan hiperglisemia turut digabungkan menggunakan meta-analisis kesan rawak. Abstrak tidak menyatakan unit bagi perbezaan min glukosa dan lipid.

Dapatan Utama

1. Gula Darah Puasa dan HbA1c Menurun

Sebanyak 34 kajian klinikal yang melibatkan 11,925 orang dewasa dengan diabetes jenis 2 dimasukkan. Puasa Ramadan dikaitkan dengan penurunan gula darah puasa (MD −11.45; 95% CI −17.48 hingga −5.42; p < 0.01) dan HbA1c (MD −0.46; 95% CI −0.65 hingga −0.27; p < 0.01).

2. Sebahagian Lemak Darah Bertambah Baik

LDL kolesterol menurun (MD −6.31; 95% CI −11.81 hingga −0.81; p = 0.02) dan trigliserida juga menurun (MD −15.16; 95% CI −25.97 hingga −4.34; p = 0.01). Namun, kolesterol total (MD −9.38; p = 0.08) dan HDL (MD 0.81; p = 0.48) tidak berubah secara signifikan.

Kepelbagaian antara kajian sangat tinggi, dengan I² antara 91% dan 97% bagi semua hasil. Ini bermakna kesan puasa berbeza-beza mengikut populasi dan keadaan.

3. Risiko Hipoglisemia dan Hiperglisemia Tidak Boleh Diabaikan

Kadar gabungan hipoglisemia ialah 6% (95% CI 3% hingga 10%) dan hiperglisemia 7% (95% CI 0% hingga 21%), juga dengan kepelbagaian tinggi (I² > 96%). Penyelidik menekankan bahawa dapatan ini perlu ditafsir sebagai kaitan yang bergantung kepada konteks, bukan kesan seragam puasa Ramadan. Pemantauan individu dan pelarasan rawatan yang sesuai adalah penting sepanjang bulan puasa.

Implikasi Kepada Pengguna dan Kesihatan Awam di Malaysia

Bagi pesakit diabetes Muslim di Malaysia, dapatan ini memberi gambaran seimbang: puasa Ramadan secara purata dikaitkan dengan gula dan lemak darah yang lebih baik, tetapi kira-kira satu daripada 15 pesakit mengalami hipoglisemia. Ini menyokong amalan pendidikan pra-Ramadan di klinik kesihatan, termasuk penilaian risiko dan pelarasan ubat.

Bagi peniaga bazar Ramadan dan penyedia juadah berbuka, menyediakan pilihan rendah gula dan kurang bergoreng boleh membantu pesakit mengekalkan manfaat puasa dan mengelakkan lonjakan gula selepas berbuka dan bersahur.

Batasan Kajian

Kebanyakan kajian yang dimasukkan ialah kajian klinikal pemerhatian, bukan ujian rawak, kerana puasa Ramadan ialah amalan agama yang tidak boleh dirawakkan. Kepelbagaian yang sangat tinggi menunjukkan perbezaan besar dari segi ubat, tempoh puasa, iklim dan diet. Unit bagi perbezaan min tidak dinyatakan dalam abstrak.

Langkah Praktikal

Pesakit diabetes yang ingin berpuasa wajar berjumpa doktor beberapa minggu sebelum Ramadan untuk penilaian risiko dan pelarasan ubat. Pantau gula darah mengikut nasihat, dan ketahui tanda hipoglisemia. Berbuka puasa jika gula terlalu rendah atau terlalu tinggi, kerana Islam memberi kelonggaran kepada mereka yang sakit.

Pilih juadah berbuka dan sahur yang seimbang, termasuk sumber protein, sayur dan karbohidrat kompleks.

Ringkasan Angka Penting

• 34 kajian klinikal; 11,925 pesakit diabetes jenis 2.

• Gula darah puasa: MD −11.45 (−17.48 hingga −5.42).

• HbA1c: MD −0.46 (−0.65 hingga −0.27).

• LDL: MD −6.31; trigliserida: MD −15.16; kolesterol total dan HDL: tidak signifikan.

• Hipoglisemia 6%; hiperglisemia 7%; I² > 90%.

Kesimpulan

Meta-analisis Atsarina dan rakan-rakan menunjukkan bahawa puasa Ramadan dikaitkan dengan penurunan purata gula darah puasa, HbA1c, LDL dan trigliserida dalam kalangan pesakit diabetes jenis 2. Namun, risiko hipoglisemia dan hiperglisemia tetap wujud, dan kesan berbeza mengikut individu. Pemantauan dan rancangan rawatan yang diperibadikan adalah kunci untuk berpuasa dengan selamat.

Sumber Rujukan

Atsarina, D. M. et al. (2026). Effects of Ramadan fasting on glycemic control and lipid profile in type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of clinical studies. Journal of Yeungnam Medical Science, 43, 52 (SciSpace memaparkan nama jurnal sebagai “Yeongnamuidaehaksulji”). DOI: 10.12701/jyms.2026.43.52

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/effects-of-ramadan-fasting-on-glycemic-control-and-lipid-feg4vjwm8arz

Kata Kunci

puasa Ramadan, diabetes jenis 2, HbA1c, hipoglisemia, profil lipid, meta-analisis