Pengenalan
Nama kajian: Plant-Based Diets, Ultra-Processed Foods, and Risks of Mortality and Major Chronic Diseases: A Prospective Cohort Study
Objektif: Mengkaji sama ada kandungan makanan ultra-proses (UPF) mempengaruhi hubungan antara corak diet berasaskan tumbuhan dengan risiko kematian dan penyakit kronik utama, dengan mengambil kira kualiti nutrien.
Negara kajian: United Kingdom (peserta UK Biobank)
Kajian bertajuk “Plant-Based Diets, Ultra-Processed Foods, and Risks of Mortality and Major Chronic Diseases: A Prospective Cohort Study” dihasilkan oleh A. S. Thompson dan rakan-rakan dan diterbitkan pada Ogos 2026. Nama jurnal tidak dipaparkan pada halaman SciSpace, namun prefiks DOI menunjukkan ia diterbitkan dalam The Lancet Regional Health – Europe. Objektif kajian ialah menentukan sama ada tahap pemprosesan makanan mengubah hubungan antara diet berasaskan tumbuhan dengan kesihatan.
Kajian ini menggunakan data peserta UK Biobank di United Kingdom. Ia menjawab persoalan yang semakin kerap ditanya oleh pengguna: jika seseorang makan lebih banyak makanan tumbuhan tetapi sebahagiannya dalam bentuk diproses, seperti roti bungkus atau produk soya siap, adakah manfaat diet berasaskan tumbuhan masih kekal?
Mengapa Kajian Ini Penting
Diet berasaskan tumbuhan yang berkualiti tinggi telah lama dikaitkan dengan risiko kematian dan penyakit kronik yang lebih rendah. Pada masa yang sama, makanan ultra-proses dikaitkan dengan hasil kesihatan yang lebih buruk. Kedua-dua bidang ini bertembung apabila semakin banyak produk tumbuhan di pasaran adalah produk diproses.
Kebanyakan kajian terdahulu mengklasifikasikan makanan sama ada mengikut sumber (tumbuhan atau haiwan) atau mengikut tahap pemprosesan, tetapi jarang kedua-duanya serentak. Kajian ini menggabungkan kedua-dua dimensi dan turut mengambil kira kualiti nutrien, supaya perbezaan sebenar dapat dikenal pasti.
Kaedah Kajian
Kajian kohort prospektif ini melibatkan 124,836 peserta UK Biobank berumur 40 hingga 70 tahun yang direkrut antara 2006 dan 2010. Purata umur ialah 56.2 tahun dan 55.8% ialah wanita. Pengambilan makanan dinilai menggunakan Oxford WebQ, iaitu soal selidik ingatan 24 jam dalam talian.
Penyelidik membina empat Indeks Diet Berasaskan Tumbuhan (PDI) yang diubah suai, untuk membezakan corak sihat (hPDI) dan tidak sihat (uPDI) yang tinggi atau rendah kandungan UPF. Klasifikasi NOVA digunakan untuk tahap pemprosesan, dan Indeks Kualiti Nutrien yang diubah suai (mNQI) untuk kualiti nutrien. Peserta diikuti selama 8.3 hingga 10.5 tahun bagi kematian semua sebab, diabetes jenis 2, penyakit kardiovaskular dan kanser. Model regresi Cox multivariat digunakan untuk menganggar nisbah bahaya.
Dapatan Utama
1. Bilangan Kejadian yang Direkodkan
Sepanjang tempoh susulan, terdapat 5,780 kematian, 3,420 kes diabetes jenis 2, 6,078 kes penyakit kardiovaskular dan 9,437 kes kanser. Saiz kohort dan bilangan kejadian yang besar memberi kuasa statistik yang tinggi untuk mengesan hubungan.
2. Risiko Kematian Lebih Rendah dengan Diet Tumbuhan Sihat
Pematuhan tinggi kepada diet berasaskan tumbuhan yang sihat, sama ada tinggi atau rendah UPF, dikaitkan dengan risiko 8% hingga 28% lebih rendah bagi kematian semua sebab dan diabetes jenis 2. Bagi kematian semua sebab, nisbah bahaya kuartil tertinggi berbanding terendah ialah 0.92 (95% CI: 0.85–1.00) untuk hPDI tinggi UPF dan 0.91 (0.84–0.98) untuk hPDI rendah UPF.
Kedua-dua angka ini hampir sama, menunjukkan bahawa manfaat terhadap kematian tidak banyak berbeza sama ada diet tumbuhan sihat itu mengandungi lebih atau kurang makanan diproses.
3. Diabetes Jenis 2: Corak Rendah UPF Paling Ketara
Bagi diabetes jenis 2, nisbah bahaya ialah 0.89 (0.79–0.99) untuk hPDI tinggi UPF dan 0.72 (0.65–0.79) untuk hPDI rendah UPF. Dalam erti kata lain, diet tumbuhan sihat yang rendah makanan ultra-proses dikaitkan dengan risiko diabetes kira-kira 28% lebih rendah, berbanding kira-kira 11% bagi versi tinggi UPF.
Walaupun abstrak menekankan bahawa manfaat wujud tanpa mengira kandungan UPF, angka ini menunjukkan perbezaan yang lebih besar bagi diabetes apabila makanan kurang diproses.
4. Penyakit Kardiovaskular dan Kualiti Nutrien
Pematuhan tinggi kepada hPDI tinggi UPF dikaitkan dengan risiko penyakit kardiovaskular 11% lebih rendah (0.89; 0.82–0.96), manakala tiada hubungan jelas diperhatikan bagi hPDI rendah UPF. Penyelidik juga mendapati kualiti nutrien adalah serupa antara corak hPDI tinggi dan rendah UPF.
Penyelidik mentafsirkan bahawa kualiti keseluruhan diet berasaskan tumbuhan mungkin lebih penting daripada tahap pemprosesan dalam pencegahan penyakit kronik.
Implikasi Kepada Pengguna dan Kesihatan Awam di Malaysia
Bagi pengguna Malaysia, dapatan ini memberi mesej yang realistik: tidak semua makanan diproses perlu dielakkan sepenuhnya, asalkan corak keseluruhan kaya dengan sayur, buah, bijirin penuh dan kekacang. Contohnya, roti gandum penuh, tempe, tauhu dan susu soya tanpa gula boleh menjadi sebahagian daripada diet tumbuhan yang sihat.
Namun, angka untuk diabetes menunjukkan kelebihan bagi corak yang kurang diproses. Ini relevan kerana kadar diabetes di Malaysia antara yang tertinggi di rantau ini. Bagi industri makanan, kajian ini menyokong usaha memperbaiki kualiti nutrien produk tumbuhan diproses, seperti mengurangkan gula, garam dan lemak tepu.
Batasan Kajian
Ini ialah kajian pemerhatian; ia menunjukkan hubungan, bukan sebab-akibat. Peserta UK Biobank cenderung lebih sihat dan berpendidikan berbanding populasi umum, dan corak makan di United Kingdom berbeza daripada Malaysia. Pengambilan makanan dinilai melalui ingatan 24 jam, yang mungkin tidak mencerminkan tabiat jangka panjang dengan tepat. Nama jurnal tidak dipaparkan pada halaman SciSpace.
Langkah Praktikal
Fokus kepada kualiti keseluruhan diet: penuhkan separuh pinggan dengan sayur dan buah, pilih bijirin penuh, dan masukkan kekacang atau produk soya. Apabila memilih makanan tumbuhan yang diproses, baca label dan pilih yang rendah gula, garam dan lemak tepu. Kurangkan minuman manis dan snek yang tinggi gula walaupun ia berasaskan tumbuhan.
Ringkasan Angka Penting
124,836 peserta UK Biobank (40–70 tahun); susulan 8.3–10.5 tahun.
Kematian: hPDI tinggi UPF 0.92; hPDI rendah UPF 0.91.
Diabetes jenis 2: hPDI tinggi UPF 0.89; hPDI rendah UPF 0.72.
Penyakit kardiovaskular: hPDI tinggi UPF 0.89; tiada hubungan jelas bagi rendah UPF.
Kejadian: 5,780 kematian; 3,420 diabetes; 6,078 CVD; 9,437 kanser.
Kesimpulan
Kajian kohort besar ini mendapati bahawa pematuhan kepada diet berasaskan tumbuhan yang sihat dikaitkan dengan hasil kesihatan yang lebih baik tanpa mengira kandungan makanan ultra-proses. Penyelidik mencadangkan bahawa kualiti keseluruhan diet tumbuhan mungkin lebih penting daripada tahap pemprosesan bagi pencegahan penyakit kronik.
Sumber Rujukan
Thompson, A. S. et al. (2026). Plant-Based Diets, Ultra-Processed Foods, and Risks of Mortality and Major Chronic Diseases: A Prospective Cohort Study. Nama jurnal tidak dipaparkan di SciSpace (prefiks DOI menunjukkan The Lancet Regional Health – Europe). DOI: 10.1016/j.lanepe.2026.101736
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/plant-based-diets-ultra-processed-foods-and-risks-of-iuqxfyskt8w7
Kata Kunci
diet berasaskan tumbuhan, makanan ultra-proses, UK Biobank, diabetes jenis 2, kematian, indeks PDI
