Pengenalan

Nama kajian: Dietary Fiber Intake and All-Cause and Cause-Specific Mortality: An Updated Systematic Review and Meta-analysis of Prospective Cohort Studies

Objektif: Mengumpul dan membandingkan bukti daripada kajian kohort prospektif tentang hubungan antara pengambilan pelbagai jenis serat pemakanan dengan risiko kematian daripada semua sebab, penyakit kardiovaskular (CVD) dan kanser.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak (ulasan sistematik yang menggabungkan kajian dari pelbagai negara)

Serat pemakanan sering disebut sebagai komponen makanan yang ‘baik untuk usus’, tetapi persoalan yang lebih besar ialah sama ada pengambilan serat yang tinggi benar-benar berkait dengan jangka hayat yang lebih panjang. Kajian ini cuba menjawab persoalan tersebut dengan menghimpunkan hampir semua kajian kohort prospektif yang pernah menilai hubungan antara serat dan kematian.

Penulis menyatakan bahawa walaupun bukti tentang kesan serat terhadap penyakit tidak berjangkit (NCD) semakin bertambah, belum ada ulasan sistematik terkini yang membandingkan dan menggabungkan kesan jenis-jenis serat yang berbeza terhadap kematian. Kajian yang diterbitkan dalam jurnal Clinical Nutrition pada tahun 2023 ini mengisi jurang tersebut.

Mengapa Kajian Ini Penting

Penyakit kardiovaskular dan kanser merupakan antara punca kematian utama di banyak negara, termasuk Malaysia. Kedua-duanya dipengaruhi oleh corak pemakanan jangka panjang. Jika pengambilan serat yang lebih tinggi berkait dengan risiko kematian yang lebih rendah, maka meningkatkan serat dalam diet harian merupakan salah satu langkah kesihatan awam yang murah dan mudah dilaksanakan.

Kajian ini juga penting kerana ia tidak hanya melihat ‘serat’ secara umum. Ia membezakan antara serat larut dan tidak larut, serta sumber serat seperti bijirin penuh, sayur-sayuran, kekacang dan biji-bijian. Perbezaan ini membantu pengguna memahami jenis makanan berserat yang paling banyak dikaitkan dengan manfaat dalam kajian populasi.

Kaedah Kajian

Penyelidik mencari kajian dalam pangkalan data PubMed, SCOPUS dan Web of Science sehingga Oktober 2022. Hanya kajian kohort prospektif, iaitu kajian yang mengikuti sekumpulan orang dari semasa ke semasa, yang menilai hubungan antara pengambilan serat dengan kematian dimasukkan. Pengekstrakan data dan penilaian kualiti dilakukan oleh dua penyelidik secara bebas untuk mengurangkan kesilapan.

Kepelbagaian antara kajian dinilai menggunakan ujian Chi-square. Model meta-analisis kesan rawak atau tetap digunakan untuk menggabungkan nisbah bahaya (HR) atau risiko relatif (RR) beserta selang keyakinan 95%. Secara keseluruhan, 64 kajian yang layak dengan jumlah peserta seramai 3,512,828 orang dimasukkan.

Dapatan Utama

1. Serat Keseluruhan Berkait dengan Risiko Kematian yang Lebih Rendah

Dapatan paling utama ialah pengambilan serat pemakanan keseluruhan yang lebih tinggi dikaitkan dengan penurunan ketara risiko kematian daripada semua sebab sebanyak 23% (HR 0.77; 95% CI 0.73–0.82). Ini bermakna, dalam kajian-kajian yang digabungkan, individu yang mengambil paling banyak serat mempunyai risiko kematian yang lebih rendah berbanding individu yang mengambil paling sedikit serat.

Perlu difahami bahawa angka ini menunjukkan perkaitan statistik dalam kajian pemerhatian, bukan bukti bahawa serat secara langsung memanjangkan hayat. Namun, saiz sampel yang sangat besar menjadikan dapatan ini antara bukti populasi yang paling kukuh setakat ini.

2. Kematian Akibat Penyakit Kardiovaskular dan Kanser

Pengambilan serat keseluruhan yang lebih tinggi juga dikaitkan dengan penurunan risiko kematian akibat penyakit kardiovaskular sebanyak 26% (HR 0.74; 95% CI 0.71–0.77) dan kematian akibat kanser sebanyak 22% (HR 0.78; 95% CI 0.68–0.87).

Selang keyakinan yang sempit bagi kematian kardiovaskular menunjukkan keputusan yang agak konsisten merentas kajian. Bagi kanser, selang keyakinan lebih luas, menandakan terdapat lebih banyak variasi antara kajian, tetapi arah perkaitannya tetap sama.

3. Serat Tidak Larut Cenderung Lebih Berkesan

Abstrak melaporkan bahawa pengambilan serat tidak larut cenderung lebih berkesan berbanding serat larut dalam mengurangkan risiko kematian keseluruhan, serta kematian akibat CVD dan kanser. Serat tidak larut banyak terdapat dalam dedak bijirin, kulit buah, sayur-sayuran berdaun dan kekacang.

Perkataan ‘cenderung’ penting di sini. Abstrak tidak memberikan angka berasingan bagi setiap jenis serat, jadi perbezaan ini harus dilihat sebagai trend dan bukannya kesimpulan muktamad.

4. Sumber Serat: Bijirin Penuh, Sayur-sayuran, Kekacang dan Biji-bijian

Serat daripada bijirin penuh, bijirin dan sayur-sayuran dikaitkan dengan risiko kematian daripada semua sebab yang lebih rendah. Dapatan yang paling menonjol ialah serat daripada kekacang dan biji-bijian (nuts and seeds) dikaitkan dengan penurunan risiko kematian akibat CVD sebanyak 43% (HR 0.57; 95% CI 0.38–0.77).

Angka 43% ini adalah besar, tetapi selang keyakinannya juga lebar. Ini mungkin kerana bilangan kajian yang menilai serat daripada kekacang dan biji-bijian secara khusus adalah lebih kecil berbanding kajian serat keseluruhan.

Implikasi Kepada Pengguna dan Kesihatan Awam di Malaysia

Di Malaysia, tinjauan pemakanan sering menunjukkan pengambilan sayur-sayuran dan buah-buahan yang tidak mencukupi, manakala nasi putih, roti putih dan mi menjadi sumber karbohidrat utama. Dapatan kajian ini memberi alasan kukuh untuk menggalakkan pertukaran sebahagian bijirin halus kepada bijirin penuh seperti beras perang, oat dan roti mil penuh, serta menambah sayur-sayuran dalam setiap hidangan.

Bagi pihak kesihatan awam, dapatan tentang kekacang dan biji-bijian juga menarik kerana makanan seperti kacang tanah, kacang hijau, kacang merah dan bijan mudah didapati dan murah di Malaysia. Kempen pemakanan boleh menonjolkan sumber serat tempatan ini sebagai sebahagian daripada diet seimbang.

Batasan Kajian

Semua kajian yang digabungkan adalah kajian pemerhatian, jadi faktor lain seperti tahap aktiviti fizikal, tabiat merokok dan pendapatan mungkin turut mempengaruhi keputusan walaupun penyelidik cuba melaraskannya. Orang yang makan banyak serat juga biasanya mempunyai gaya hidup yang lebih sihat secara keseluruhan.

Selain itu, abstrak tidak menyatakan berapa banyak kajian yang dijalankan di Asia, termasuk Asia Tenggara. Keputusan ini mungkin lebih banyak mencerminkan populasi Barat.

Langkah Praktikal

Antara langkah mudah yang selari dengan dapatan kajian ialah menggantikan separuh nasi putih dengan beras perang atau beras campuran, memilih roti mil penuh, menambah sekurang-kurangnya satu jenis sayur dalam setiap hidangan, dan menjadikan segenggam kacang atau biji-bijian tanpa garam sebagai snek. Tambah serat secara beransur-ansur dan minum air yang mencukupi untuk mengelakkan kembung perut.

Ringkasan Angka Penting

• 64 kajian kohort prospektif; 3,512,828 peserta; carian sehingga Oktober 2022.

• Kematian semua sebab: HR 0.77 (95% CI 0.73–0.82), iaitu risiko 23% lebih rendah.

• Kematian CVD: HR 0.74 (95% CI 0.71–0.77), iaitu risiko 26% lebih rendah.

• Kematian kanser: HR 0.78 (95% CI 0.68–0.87), iaitu risiko 22% lebih rendah.

• Serat kekacang dan biji-bijian dengan kematian CVD: HR 0.57 (95% CI 0.38–0.77), iaitu risiko 43% lebih rendah.

Kesimpulan

Meta-analisis besar ini memberikan bukti tambahan bahawa pengambilan serat yang lebih tinggi, khususnya daripada bijirin penuh, sayur-sayuran, kekacang dan biji-bijian, berkait dengan risiko kematian yang lebih rendah. Walaupun ia tidak membuktikan sebab dan akibat, dapatan ini menyokong saranan pemakanan sedia ada untuk meningkatkan pengambilan makanan berserat dalam diet harian. Ia bukan nasihat perubatan individu, dan mereka yang mempunyai masalah kesihatan tertentu perlu berbincang dengan pengamal kesihatan.

Sumber Rujukan

Ramezani, F. et al. (2023). Dietary Fiber Intake and All-Cause and Cause-Specific Mortality: An Updated Systematic Review and Meta-analysis of Prospective Cohort Studies. Clinical Nutrition. DOI: 10.1016/j.clnu.2023.11.005

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/dietary-fiber-intake-and-all-cause-and-cause-specific-1ytfwocglv

Kata Kunci

serat pemakanan, kematian, penyakit kardiovaskular, kanser, bijirin penuh, meta-analisis, kajian kohort