Pengenalan

Nama kajian: Nutrient and Antinutrient Composition of Winged Bean (Psophocarpus tetragonolobus (L.) DC.) Seeds and Tubers

Objektif: Menentukan komposisi proksimat dan kandungan antinutrien (tanin dan fitat) dalam biji dan ubi kacang botol daripada 50 aksesi.

Negara kajian: Tidak dinyatakan secara spesifik; kajian dikendalikan oleh International Institute of Tropical Agriculture (IITA) dalam konteks Afrika sub-Sahara.

Kacang botol (Psophocarpus tetragonolobus) sangat dikenali di Malaysia sebagai sayur dan ulam. Polongnya yang bersegi empat dimakan mentah bersama sambal belacan atau dimasak goreng. Namun, ramai tidak tahu bahawa biji kacang botol yang matang dan ubinya juga boleh dimakan, malah bijinya mempunyai kandungan protein yang setanding dengan kacang soya.

Kajian oleh Adegboyega dan rakan-rakan yang diterbitkan pada tahun 2019 dalam Journal of Food Quality, bertajuk “Nutrient and Antinutrient Composition of Winged Bean (Psophocarpus tetragonolobus (L.) DC.) Seeds and Tubers”, bertujuan menilai komposisi nutrien dan antinutrien biji dan ubi kacang botol daripada 50 aksesi. Kajian dikendalikan oleh International Institute of Tropical Agriculture (IITA) dalam konteks masalah kekurangan protein di Afrika sub-Sahara; negara tepat tidak dinyatakan dalam abstrak.

Mengapa Kajian Ini Penting

Kekurangan protein masih menjadi masalah di banyak negara membangun. Kacang botol ialah tanaman yang hampir semua bahagiannya boleh dimakan, menjadikannya calon ideal untuk keselamatan makanan. Menilai banyak aksesi sekali gus membantu mengenal pasti bahan tanaman terbaik.

Bagi Malaysia, kajian ini mengingatkan bahawa kacang botol bukan sekadar ulam, tetapi juga sumber biji berprotein tinggi yang belum dimanfaatkan sepenuhnya. Pendekatan berasaskan bukti seperti ini juga membantu agensi pertanian dan pemakanan merancang program promosi kekacang yang lebih berkesan, kerana keputusan dibuat berdasarkan data dan bukan sekadar anggapan.

Kaedah Kajian

Sebanyak 50 aksesi kacang botol dinilai. Biji yang diproses dan tidak diproses, serta ubi, dianalisis untuk lemak, kelembapan, protein kasar, abu, serat kasar dan karbohidrat. Kandungan tanin dan fitat juga diukur.

Dapatan Utama

1. Protein biji diproses mencapai 40.30%

Dalam biji yang diproses, aksesi Tpt17 mencatatkan protein tertinggi iaitu 40.30%, manakala Tpt48 terendah iaitu 34.18%. Dalam biji yang tidak diproses, Tpt17 juga tertinggi (31.13%) dan Tpt125 terendah (28.43%). Ubi pula mengandungi protein 12.26% (Tpt10) hingga 19.07% (Tpt42), iaitu sangat tinggi bagi tanaman ubi.

2. Lemak biji tinggi, sekitar 14–19%

Lemak dalam biji yang diproses berjulat 14.09% hingga 18.91%, dan dalam biji tidak diproses 13.87% hingga 19.01%. Ini menunjukkan biji kacang botol juga merupakan sumber tenaga dan minyak yang baik, berbeza daripada kebanyakan kekacang lain yang rendah lemak.

3. Serat dan karbohidrat berbeza mengikut pemprosesan

Serat kasar dalam biji diproses ialah 10.40% hingga 13.82%, berbanding 4.83% hingga 7.29% dalam biji tidak diproses. Karbohidrat pula 20.94% hingga 26.30% dalam biji diproses, berbanding 34.53% hingga 39.76% dalam biji tidak diproses. Abu adalah sekitar 4.45% hingga 4.98% bagi kedua-dua jenis.

4. Tanin dan fitat berbeza ketara antara aksesi

Kandungan tanin dan fitat menunjukkan perbezaan yang sangat signifikan antara aksesi, walaupun abstrak tidak memberi angka tepat. Ubi juga menunjukkan variasi ketara dalam semua parameter. Kepelbagaian ini membuka peluang memilih aksesi yang rendah antinutrien.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Kacang botol sudah ditanam meluas di Malaysia. Menggalakkan petani membiarkan sebahagian polong matang untuk dituai bijinya boleh menambah sumber protein tempatan. Biji juga berpotensi diproses menjadi tepung, susu atau tempe.

Bagi industri, kandungan protein dan lemak yang tinggi menjadikan biji kacang botol calon bahan alternatif kepada soya.

Batasan Kajian

Abstrak tidak menerangkan jenis pemprosesan yang digunakan dan tidak memberi angka tanin serta fitat. Lokasi penanaman juga tidak dinyatakan. Satu nilai lemak dirujuk sebagai ‘Tp43’, kemungkinan kesilapan taip bagi Tpt43.

Langkah Praktikal

Cuba gunakan biji kacang botol yang matang dalam masakan, tetapi rendam dan rebus dengan sempurna terlebih dahulu. Petani boleh mengasingkan pokok tertentu untuk menghasilkan biji. Gabungkan dengan bijirin untuk profil protein yang lengkap.

Ringkasan Angka Penting

• 50 aksesi dinilai.
• Protein biji diproses: 34.18–40.30%; tidak diproses: 28.43–31.13%.
• Protein ubi: 12.26–19.07%; lemak biji: 13.87–19.01%.
• Serat kasar biji diproses: 10.40–13.82%.

Konteks Pemakanan Am

Secara umum, kekacang ialah antara sumber protein tumbuhan yang paling murah dan mampan. Ia juga membekalkan serat, folat, kalium dan magnesium, serta mempunyai indeks glisemik yang rendah. Panduan pemakanan di banyak negara, termasuk Malaysia, menggalakkan pengambilan kekacang secara kerap sebagai sebahagian daripada pinggan sihat. Cabaran utama kekacang ialah antinutrien dan oligosakarida yang boleh menyebabkan kembung, tetapi kebanyakannya dapat dikurangkan melalui rendaman, perebusan, percambahan atau fermentasi.

Soalan Lazim

Adakah biji kacang botol boleh dimakan? Ya, biji yang matang boleh dimakan selepas direndam dan dimasak dengan sempurna. Adakah ubinya boleh dimakan? Kajian ini menunjukkan ubi kacang botol mengandungi protein yang tinggi bagi tanaman ubi, dan ia dimakan di sesetengah negara. Mengapa kacang botol dianggap tanaman serba guna? Kerana daun, bunga, polong, biji dan ubinya boleh dimakan.

Panduan Penyediaan Di Rumah

Bagi kebanyakan kekacang kering, langkah asas yang disarankan ialah membasuh biji, merendamnya dalam air bersih selama beberapa jam atau semalaman, dan membuang air rendaman sebelum dimasak. Kemudian, biji direbus atau dimasak dalam periuk tekanan sehingga betul-betul lembut. Langkah ini membantu mengurangkan antinutrien larut air dan oligosakarida yang menyebabkan kembung, serta memendekkan masa memasak. Kekacang yang telah dimasak boleh disimpan dalam peti sejuk untuk beberapa hari atau dibekukan dalam bahagian kecil. Untuk nilai pemakanan yang lebih lengkap, hidangkan kekacang bersama bijirin seperti nasi atau roti, sayur-sayuran berwarna dan sumber vitamin C seperti limau atau tomato yang membantu penyerapan zat besi daripada tumbuhan.

Kesimpulan

Biji kacang botol ialah sumber protein dan lemak yang sangat tinggi, dengan aksesi Tpt17 menonjol. Kepelbagaian besar antara aksesi memberi peluang pemilihan, dan tepung kacang botol berpotensi membantu mengurangkan kekurangan protein.

Sumber Rujukan

Adegboyega, T.T. et al. (2019). Nutrient and Antinutrient Composition of Winged Bean (Psophocarpus tetragonolobus (L.) DC.) Seeds and Tubers. Journal of Food Quality, 2019, 1–8. DOI: 10.1155/2019/3075208

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/nutrient-and-antinutrient-composition-of-winged-bean-5fimj5h3ru

Kata Kunci

kacang botol, winged bean, Psophocarpus tetragonolobus, protein, aksesi, tanin, fitat