Pengenalan

Nama kajian: Characterization of fatty acid compositions extracted from Lates calcarifer (Asian seabass) byproducts (head, liver and intestine)

Objektif: Menganalisis komposisi asid lemak hasil sampingan ikan siakap (Lates calcarifer), iaitu kepala, hati dan usus.

Negara kajian: Tidak dinyatakan secara jelas; abstrak merujuk kepada siakap Malaysia.

Ikan siakap atau Asian seabass (Lates calcarifer) merupakan ikan ternakan bernilai tinggi di Malaysia. Siakap boleh hidup dalam air tawar dan air masin, dan dipercayai mempunyai aktiviti biosintesis asid lemak tak tepu berganda rantai panjang yang berbeza berbanding ikan laut lain.

Menurut penyelidik, profil asid lemak hasil sampingan siakap belum pernah dikaji. Kajian oleh Chan dan rakan-rakan yang diterbitkan dalam AIP Conference Proceedings pada tahun 2020 ini menganalisis asid lemak dalam kepala, hati dan usus siakap.

Mengapa Kajian Ini Penting

Siakap biasanya dijual seekor atau sebagai fillet. Apabila diproses menjadi fillet, kepala dan isi perut menjadi sisa. Bahagian-bahagian ini mungkin mengandungi minyak yang kaya dengan omega-3 yang boleh diekstrak.

Mengetahui bahagian mana yang paling kaya omega-3 membantu industri memilih bahan mentah yang paling sesuai untuk penghasilan minyak ikan atau bahan makanan ternakan.

Kaedah Kajian

Hasil sampingan siakap, iaitu kepala, hati dan usus, dipotong dan lipid diekstrak menggunakan kaedah Bligh dan Dyer yang diubah suai. Lipid kemudian ditukarkan kepada ester metil asid lemak (FAME) dan dianalisis menggunakan kromatografi gas dengan spektrometri jisim (GC-MS).

Dapatan Utama

1. Asid lemak tepu kelas utama

Dalam semua hasil sampingan, kelas asid lemak utama ialah asid lemak tepu (SFA), dalam julat 48.25 ± 0.99% hingga 64.31 ± 0.79%. Diikuti oleh asid lemak tak tepu tunggal (MUFA), 18.94 ± 1.47% hingga 40.19 ± 1.00%, dan paling sedikit asid lemak tak tepu berganda (PUFA), 6.08 ± 0.47% hingga 21.23 ± 1.20%.

2. Asid lemak dominan termasuk EPA dan DHA

Asid lemak yang dominan dalam hasil sampingan ialah C16:0 (palmitik), C18:1n9 (oleik), C20:5n3 (EPA), C22:6n3 (DHA) dan C18:2n6 (linoleik). Kehadiran EPA dan DHA menunjukkan hasil sampingan siakap mengandungi asid lemak omega-3 yang bernilai.

3. Kepala siakap paling tinggi omega-3

Kepala siakap mempunyai kandungan omega-3 tertinggi, iaitu 16.46 ± 1.06%, dan omega-6 terendah, iaitu 4.77 ± 0.40%. Ini menjadikan kepala siakap bahagian paling menarik untuk sumber omega-3 dengan nisbah omega-3 kepada omega-6 yang tinggi.

4. Usus tanpa omega-3 tetapi tinggi omega-6

Sebaliknya, omega-3 tidak dikesan dalam usus, manakala omega-6 hadir dalam jumlah tertinggi, iaitu 11.56 ± 0.11%. Penyelidik mencadangkan asid lemak berguna daripada hasil sampingan ini boleh digunakan untuk meningkatkan nilai nutrisi makanan ternakan selepas ditapis.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi pengguna, dapatan ini memberi sokongan kepada amalan tradisional memakan kepala ikan, contohnya dalam kari kepala ikan atau sup kepala ikan, kerana kepala siakap kaya dengan omega-3. Namun, cara memasak seperti menggoreng boleh mengubah profil asid lemak.

Bagi industri akuakultur dan pemprosesan siakap di Malaysia, kepala yang tidak dijual boleh diproses menjadi minyak ikan atau bahan makanan ternakan, manakala usus kurang sesuai sebagai sumber omega-3.

Batasan Kajian

Abstrak melaporkan peratusan asid lemak tetapi tidak menyatakan jumlah lipid dalam setiap bahagian, jadi jumlah sebenar omega-3 per berat tidak diketahui. Hati tidak dilaporkan secara khusus untuk omega-3. Lokasi makmal kajian tidak dinyatakan secara jelas dalam abstrak.

Langkah Praktikal

Pengguna boleh memasak kepala siakap dengan cara merebus, mengukus atau memasak dalam kuah untuk mengekalkan omega-3. Pengusaha pemprosesan pula boleh mengasingkan kepala daripada usus, kerana kepala mempunyai nilai omega-3 yang jauh lebih tinggi.

Konteks Pemakanan Am

Asid lemak omega-3 rantai panjang, iaitu EPA dan DHA, terutamanya diperoleh daripada ikan dan makanan laut. Pelbagai badan kesihatan antarabangsa mengesyorkan pengambilan ikan sekurang-kurangnya dua kali seminggu untuk mendapatkan asid lemak ini.

Kandungan omega-3 dalam ikan bergantung kepada spesies, makanan ikan dan bahagian badan. Bagi ikan ternakan seperti siakap, makanan yang diberi memainkan peranan besar dalam menentukan profil asid lemak isinya dan hasil sampingannya.

Soalan Lazim

Adakah kepala ikan selamat dimakan? Kepala ikan biasanya selamat jika dimasak dengan sempurna. Bagi ikan pemangsa besar, kepala dan organ dalaman mungkin mengumpul lebih banyak bahan cemar, jadi kepelbagaian sumber ikan disyorkan.

Adakah omega-3 hilang semasa memasak? Sebahagian omega-3 boleh berkurangan semasa menggoreng pada suhu tinggi. Kaedah seperti mengukus, merebus atau memasak dalam kuah lazimnya lebih baik untuk mengekalkannya.

Persoalan Untuk Kajian Lanjutan

Kajian lanjutan boleh melaporkan jumlah lipid dan kandungan EPA serta DHA dalam miligram setiap 100 gram bagi setiap bahagian, supaya nilai sebenar sebagai sumber omega-3 dapat dinilai. Kesan makanan ternakan dan saiz ikan terhadap profil asid lemak kepala siakap juga menarik untuk dikaji. Selain itu, ujian kesan pelbagai cara memasak kepala ikan, seperti kari, sup dan goreng, akan memberi panduan praktikal kepada pengguna Malaysia.

Kajian ke atas hati siakap secara khusus juga diperlukan kerana abstrak tidak memperincikan nilai omega-3 bagi bahagian tersebut.

Ringkasan Angka Penting

• SFA: 48.25–64.31%; MUFA: 18.94–40.19%; PUFA: 6.08–21.23%.
• Kepala: omega-3 16.46%, omega-6 4.77%.
• Usus: omega-3 tidak dikesan, omega-6 11.56%.
• Asid lemak dominan: C16:0, C18:1n9, EPA, DHA, C18:2n6.

Kesimpulan

Kepala siakap merupakan hasil sampingan paling kaya omega-3 (16.46%) dengan omega-6 paling rendah, manakala usus tidak mengandungi omega-3, menjadikan kepala siakap sumber berpotensi minyak omega-3.

Sumber Rujukan

Chan, Y.-B. et al. (2020). Characterization of fatty acid compositions extracted from Lates calcarifer (Asian seabass) byproducts (head, liver and intestine). AIP Conference Proceedings, 2229(1), 030042. DOI: 10.1063/5.0006395

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/characterization-of-fatty-acid-compositions-extracted-from-2fkzk7ffe2

Kata Kunci

siakap, kepala ikan, omega-3, asid lemak, hasil sampingan ikan, minyak ikan