Pengenalan
Nama kajian: Total lipid content, fatty acid and mineral compositions of muscles and liver in wild and farmed sea bass (Dicentrarchus labrax)
Objektif: Menilai kandungan lemak, komposisi asid lemak dan mineral dalam otot bahagian belakang (dorsal), otot bahagian perut (ventral) dan hati ikan siakap Eropah liar dan ternakan.
Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak.
Kajian bertajuk “Total lipid content, fatty acid and mineral compositions of muscles and liver in wild and farmed sea bass (Dicentrarchus labrax)” oleh Mnari Bhouri dan rakan-rakan (2010) membandingkan nilai pemakanan ikan siakap Eropah yang ditangkap di laut dengan ikan yang diternak. Objektifnya ialah menilai kandungan lemak, asid lemak dan mineral dalam tiga bahagian badan ikan, iaitu otot belakang, otot perut dan hati. Abstrak kajian tidak menyatakan negara tempat kajian dijalankan.
Persoalan sama ada ikan ternakan sama berkhasiat dengan ikan liar sering timbul dalam kalangan pengguna. Di Malaysia, ikan siakap (Lates calcarifer) yang dijual di pasar kebanyakannya datang dari sangkar ternakan. Walaupun spesies dalam kajian ini berbeza, iaitu siakap Eropah, prinsip perbandingannya membantu kita memahami bagaimana cara ikan dibesarkan mempengaruhi kandungan nutrien dalam isinya.
Mengapa Kajian Ini Penting
Ikan merupakan sumber utama asid lemak omega-3 rantai panjang, iaitu EPA dan DHA. Dalam ternakan, ikan diberi makanan rumusan yang komposisinya berbeza daripada makanan semula jadi di laut. Perbezaan makanan ini boleh mengubah jumlah dan jenis lemak dalam isi ikan, dan seterusnya nilai pemakanannya kepada pengguna.
Kajian ini juga menarik kerana ia tidak hanya melihat otot, tetapi turut membandingkan otot belakang, otot perut dan hati. Maklumat ini berguna kerana bahagian yang berbeza mungkin dimakan atau diproses secara berbeza oleh pengguna dan industri.
Kaedah Kajian
Penyelidik mengambil sampel ikan siakap Eropah liar dan ternakan, kemudian menganalisis tiga jenis tisu, iaitu otot dorsal, otot ventral dan hati. Bagi setiap tisu, kandungan lemak keseluruhan, profil asid lemak (asid lemak tepu, mono tak tepu dan poli tak tepu, termasuk EPA dan DHA) serta kandungan mineral penting seperti kalium, kalsium, magnesium, besi, zink, kuprum dan mangan diukur. Perbezaan dianggap signifikan pada aras p < 0.05.
Dapatan Utama
1. Ikan ternakan mengandungi lemak lebih tinggi
Dapatan paling jelas ialah ikan ternakan mempunyai kandungan lemak yang lebih tinggi secara signifikan berbanding ikan liar, dan perbezaan ini berlaku dalam semua sampel yang dikaji, iaitu otot belakang, otot perut dan hati.
Lemak yang lebih tinggi dalam ikan ternakan biasanya dikaitkan dengan makanan rumusan yang kaya tenaga dan pergerakan ikan yang lebih terhad dalam sangkar atau kolam. Bagi pengguna, ini bermakna isi ikan ternakan mungkin terasa lebih lembut dan berminyak, tetapi juga membekalkan lebih banyak kalori bagi setiap hidangan.
2. Ikan liar mempunyai peratusan SFA dan PUFA lebih tinggi dalam otot
Dalam otot, peratusan asid lemak tepu (SFA) dan asid lemak poli tak tepu (PUFA) lebih tinggi pada ikan liar berbanding ikan ternakan. Nisbah n-6/n-3 juga lebih tinggi dalam otot ikan liar.
Perlu difahami bahawa angka ini ialah peratusan daripada jumlah lemak, bukan jumlah mutlak. Oleh kerana ikan ternakan mempunyai lebih banyak lemak, jumlah sebenar sesuatu asid lemak dalam sehidang isi ikan ternakan masih boleh setanding atau lebih tinggi walaupun peratusannya lebih rendah. Abstrak tidak memberi nilai mutlak untuk membuat perbandingan ini.
3. Corak berbeza dalam hati
Corak dalam hati berbeza daripada otot. Dalam hati, SFA dan asid lemak mono tak tepu (MUFA) lebih tertumpu pada ikan liar. Ini menunjukkan setiap tisu menyimpan dan memproses lemak dengan cara tersendiri, dan perbandingan ikan liar dengan ternakan tidak boleh dibuat berdasarkan satu tisu sahaja.
4. Kedua-dua jenis ikan merupakan sumber EPA dan DHA yang baik
Antara asid lemak n-3 PUFA, kedua-dua ikan liar dan ikan ternakan didapati merupakan sumber EPA dan DHA yang baik. Dapatan ini penting kerana ia menunjukkan bahawa ikan ternakan masih mampu membekalkan omega-3 rantai panjang kepada pengguna, walaupun profil asid lemaknya berbeza daripada ikan liar.
5. Mineral bergantung kepada jenis tisu
Tahap unsur surih berbeza mengikut tisu bagi kedua-dua jenis ikan. Kalium, kalsium dan magnesium lebih tertumpu dalam otot berbanding hati. Sebaliknya, besi, zink, kuprum dan mangan lebih tinggi dalam hati berbanding tisu otot. Ini selari dengan peranan hati sebagai organ penyimpanan dan metabolisme mineral.
Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia
Bagi pengguna di Malaysia, dapatan ini memberi keyakinan bahawa ikan ternakan seperti siakap sangkar tetap merupakan sumber omega-3 yang baik. Perbezaan utama ialah kandungan lemak yang lebih tinggi. Bagi pengusaha akuakultur, kajian ini menunjukkan bahawa komposisi makanan ternakan mempengaruhi profil lemak isi ikan, jadi pemilihan bahan makanan yang membekalkan omega-3 secukupnya penting untuk mengekalkan nilai pemakanan produk.
Soalan Lazim
Adakah ikan ternakan kurang berkhasiat daripada ikan liar? Berdasarkan kajian ini, kedua-duanya merupakan sumber EPA dan DHA yang baik. Perbezaan utama ialah ikan ternakan lebih berlemak.
Batasan Kajian
Abstrak tidak menyatakan negara, saiz sampel, saiz ikan, jenis makanan ternakan, atau nilai angka bagi lemak, asid lemak dan mineral. Kajian ini juga melibatkan siakap Eropah, bukan siakap tempatan (Lates calcarifer), jadi keputusannya tidak boleh dipindahkan secara langsung kepada ikan di Malaysia.
Langkah Praktikal
Pengguna boleh terus memilih ikan ternakan sebagai sumber protein dan omega-3, sambil mempelbagaikan jenis ikan termasuk ikan laut tangkapan. Bagi mengurangkan lemak, buang bahagian perut yang berlemak atau pilih cara masakan seperti mengukus dan membakar. Pengusaha boleh meminta maklumat komposisi asid lemak daripada pembekal makanan ikan.
Ringkasan Angka Penting
- Tiga tisu dibandingkan: otot dorsal, otot ventral dan hati.
- Kandungan lemak lebih tinggi dalam ikan ternakan bagi semua tisu (p < 0.05).
- Peratusan SFA, PUFA dan nisbah n-6/n-3 lebih tinggi dalam otot ikan liar.
- K, Ca dan Mg lebih tinggi dalam otot; Fe, Zn, Cu dan Mn lebih tinggi dalam hati.
Kesimpulan
Siakap Eropah ternakan mengandungi lebih banyak lemak berbanding ikan liar, manakala ikan liar mempunyai peratusan SFA dan PUFA lebih tinggi dalam otot. Namun, kedua-duanya merupakan sumber EPA dan DHA yang baik, dan kandungan mineral lebih bergantung kepada jenis tisu berbanding asal-usul ikan.
Sumber Rujukan
Mnari Bhouri, A. et al. (2010). Total lipid content, fatty acid and mineral compositions of muscles and liver in wild and farmed sea bass (Dicentrarchus labrax). African Journal of Food Science, 4(8), 522–530. DOI: 10.5897/AJFS.9000301
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/total-lipid-content-fatty-acid-and-mineral-compositions-of-p3okxgpuaw
Kata Kunci
ikan ternakan, ikan liar, siakap, asid lemak, EPA dan DHA, mineral ikan, akuakultur
