Pengenalan

Nama kajian: Mercury accumulation in marine fish most favoured by Malaysian women, the predictors and the potential health risk

Objektif: Mengenal pasti spesies ikan laut yang paling digemari wanita usia reproduktif di Selangor, mengukur kepekatan merkuri dalam otot ikan, faktor yang meramal pengumpulan merkuri, serta potensi risiko kesihatan.

Negara kajian: Malaysia (Selangor).

Tidak semua ikan mengandungi paras merkuri yang sama. Saiz, berat, habitat dan kedudukan ikan dalam rantai makanan dipercayai mempengaruhi jumlah merkuri yang terkumpul dalam isinya. Memahami faktor-faktor ini membolehkan pengguna membuat pilihan yang lebih bijak tanpa perlu mengurangkan pengambilan ikan secara keseluruhan.

Kajian oleh Jeevanaraj dan rakan-rakan ini menganalisis 19 spesies ikan laut yang paling digemari wanita usia reproduktif di Selangor, menggunakan sampel yang dibeli dari pasar nelayan dan pasar borong.

Mengapa Kajian Ini Penting

Wanita usia reproduktif merupakan kumpulan yang paling perlu dilindungi daripada pendedahan merkuri kerana kesannya terhadap janin. Pada masa yang sama, mereka juga memerlukan nutrien daripada ikan. Mengetahui spesies mana yang lebih tinggi merkuri membantu memberi nasihat yang lebih tepat.

Kajian ini bukan sekadar mengukur merkuri, tetapi juga menggunakan analisis statistik untuk mengenal pasti ciri ikan yang meramal pengumpulan merkuri. Dapatan sebegini boleh digunakan sebagai panduan umum walaupun bagi spesies yang tidak diuji.

Kaedah Kajian

Sebanyak 175 sampel daripada 19 spesies dibeli dari pasar nelayan dan pasar borong terpilih. Panjang, berat, habitat, tabiat makan dan aras trofik setiap ikan direkodkan. Isi ikan dikeringkan pada 80°C, dikisar, dicerna dengan HNO3 dan H2O2, dan jumlah merkuri diukur dengan sistem wap sejuk VP90. Bahan rujukan bertauliah DORM-4 digunakan untuk mengesahkan keputusan.

Dapatan Utama

1. Pelbagai jenis ikan dengan ciri berbeza

Daripada 19 spesies, 7 dikelaskan sebagai ikan dasar (demersal) dan 12 sebagai ikan permukaan (pelagik). Dari segi tabiat makan, 11 spesies ialah pemangsa, 6 pemakan zoobentos dan 2 pemakan plankton. Panjang ikan berjulat 10.5 hingga 75.0 cm, berat 0.01 hingga 2.50 kg, dan aras trofik 2.5 hingga 4.5.

2. Purata geometri merkuri 0.21–0.50 mg/kg

Purata geometri jumlah merkuri berjulat antara 0.21 hingga 0.50 mg/kg. Nilai maksimum direkodkan pada ikan jenahak (golden snapper), iaitu 0.90 mg/kg. Hanya 9% sampel melebihi saranan JECFA bagi merkuri dalam ikan.

3. Ikan dasar, aras trofik tinggi dan lebih berat mengumpul lebih banyak merkuri

Analisis regresi linear berganda mendapati ikan dasar, ikan dengan aras trofik tinggi (4.0 ke atas), dan ikan yang lebih berat mengumpul lebih banyak merkuri dalam ototnya, selepas mengawal faktor lain. Model ini menerangkan 27.3% variasi (R² = 27.3%).

Dalam erti kata lain, ikan pemangsa besar yang hidup di dasar laut cenderung mempunyai merkuri yang lebih tinggi berbanding ikan kecil pemakan plankton.

4. Hampir separuh sampel boleh menyebabkan pengambilan melebihi had

Kira-kira 47% sampel ikan menyumbang kepada pengambilan merkuri melebihi paras toleransi sementara, iaitu 45 µg sehari, berdasarkan corak pengambilan yang dinilai. Penyelidik menyatakan bahawa walaupun hanya sebahagian kecil sampel melebihi garis panduan JECFA, kepekatan yang dilaporkan mungkin membimbangkan bagi pengguna yang makan ikan dalam jumlah besar.

Konteks Pemakanan Am

Prinsip bahawa ikan pemangsa besar mengumpul lebih banyak merkuri dikenali sebagai biomagnifikasi, iaitu peningkatan kepekatan bahan pencemar pada setiap peringkat rantai makanan. Prinsip ini juga digunakan dalam panduan pengambilan ikan di banyak negara. (Konteks am, bukan dapatan kajian.)

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Penyelidik mencadangkan agar pengurusan risiko memberi perhatian untuk mengelakkan ikan dasar dan ikan aras trofik tinggi, terutamanya yang lebih berat, dalam kalangan wanita usia reproduktif. Bagi pengguna, ini bermaksud lebih kerap memilih ikan bersaiz kecil hingga sederhana dan mempelbagaikan spesies.

Bagi industri dan pihak berkuasa, faktor peramal seperti saiz dan habitat boleh digunakan untuk merangka panduan ringkas yang mudah difahami pengguna.

Batasan Kajian

Model regresi hanya menerangkan 27.3% variasi, bermakna banyak faktor lain turut mempengaruhi paras merkuri. Sampel hanya dari pasar di Selangor, dan pengukuran ialah jumlah merkuri, bukan metilmerkuri. Abstrak juga tidak menyatakan paras merkuri bagi setiap spesies secara terperinci kecuali nilai maksimum.

Langkah Praktikal

Pilih ikan bersaiz kecil hingga sederhana dengan lebih kerap, pelbagaikan spesies sepanjang minggu, dan hadkan kekerapan memakan ikan pemangsa besar yang hidup di dasar, terutamanya bagi wanita hamil dan kanak-kanak. Dapatkan nasihat profesional kesihatan bagi panduan yang khusus.

Soalan Lazim

Adakah ikan besar sentiasa lebih tinggi merkuri? Kajian ini mendapati berat ikan merupakan salah satu faktor peramal, bersama habitat dasar dan aras trofik tinggi. Namun, model statistik hanya menerangkan sebahagian variasi, jadi ia panduan umum, bukan peraturan mutlak.

Adakah 9% sampel yang melebihi JECFA bermakna ikan tidak selamat? Tidak semestinya. Risiko sebenar bergantung kepada berapa banyak dan berapa kerap ikan tersebut dimakan, sebab itu penyelidik mengira sumbangan setiap sampel kepada pengambilan harian.

Persoalan Untuk Kajian Lanjutan

Kajian lanjutan boleh mengukur metilmerkuri secara langsung, meliputi lebih banyak negeri dan spesies, serta mengaitkan paras merkuri dalam ikan dengan biopenanda dalam darah atau rambut pengguna untuk mengesahkan pendedahan sebenar.

Ringkasan Angka Penting

• Sampel: 175 ikan daripada 19 spesies.
• Purata geometri jumlah merkuri: 0.21–0.50 mg/kg; maksimum 0.90 mg/kg (jenahak).
• Melebihi saranan JECFA: 9% sampel.
• Menyumbang pengambilan melebihi 45 µg/hari: kira-kira 47% sampel.

Kesimpulan

Merkuri dalam 19 ikan laut kegemaran wanita Selangor kebanyakannya di bawah saranan JECFA, tetapi ikan dasar, ikan aras trofik tinggi dan ikan yang lebih berat mengumpul lebih banyak merkuri, dan hampir separuh sampel boleh menyebabkan pengambilan melebihi had bagi pengguna tegar.

Nota Untuk Pembaca

Artikel ini meringkaskan abstrak kajian sahaja. Bahagian Konteks Pemakanan Am, Perbincangan, Soalan Lazim dan Langkah Praktikal ialah konteks am yang ditambah, bukan dapatan kajian. Pembaca disarankan merujuk teks penuh kajian untuk nilai terperinci dan kaedah lengkap, serta mendapatkan nasihat profesional kesihatan bagi keperluan individu.

Sumber Rujukan

Jeevanaraj, P. et al. (2016). Mercury accumulation in marine fish most favoured by Malaysian women, the predictors and the potential health risk. Environmental Science and Pollution Research, 23(23), 23714–23729. DOI: 10.1007/S11356-016-7402-X

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/mercury-accumulation-in-marine-fish-most-favoured-by-2md0al9aox

Kata Kunci

merkuri, ikan laut, aras trofik, ikan demersal, JECFA, wanita usia reproduktif