Pengenalan

Nama kajian: Karakteristik Kimia Makanan Jajanan Berbahan Dasar Sagu (Sagu lempeng, Sagu Tumbu, Sarut, Bagea, Kue bangket)

Objektif: Menganalisis dan menentukan ciri kimia pelbagai jajanan (snek) tradisional berasaskan sagu.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak (penulis berafiliasi dengan Universitas Pattimura, Ambon).

Sagu merupakan makanan ruji dan bahan asas pelbagai makanan tradisional di wilayah timur Nusantara, termasuk Maluku. Daripada kanji sagu, masyarakat menghasilkan pelbagai snek seperti sagu lempeng (kepingan sagu bakar), sagu tumbu, sarut, bagea dan kue bangket. Makanan ini mempunyai persamaan dengan produk sagu di Sarawak, Sabah dan Brunei.

Walaupun popular, komposisi kimia snek-snek ini jarang dibandingkan secara langsung. Kajian oleh Palijama dan rakan-rakan ini menganalisis lima jenis jajanan sagu untuk melihat sejauh mana komposisi nutriennya berbeza.

Mengapa Kajian Ini Penting

Snek tradisional sering dianggap lebih ‘semula jadi’ dan sihat berbanding snek moden. Namun, kandungan nutriennya bergantung kepada bahan tambahan seperti kelapa, gula, kacang dan minyak. Data komposisi membantu pengguna dan pembangun produk memahami perbezaan antara snek yang kelihatan serupa.

Bagi Malaysia, khususnya Sarawak yang merupakan pengeluar sagu utama, kajian dari rantau berjiran ini memberi gambaran tentang potensi dan cabaran pemakanan produk sagu tradisional.

Kaedah Kajian

Kajian menggunakan reka bentuk rawak lengkap dengan lima rawatan, iaitu sagu tumbu, sarut, kue bangket, bagea dan sagu lempeng, setiap satu diulang tiga kali. Parameter yang dianalisis ialah kandungan air (lembapan), abu, protein, lemak dan gula penurun.

Dapatan Utama

1. Sagu lempeng hampir keseluruhannya kanji

Sagu lempeng mengandungi 12.68% lembapan, 0.13% abu, 0.19% protein, 0.04% lemak dan 0.09% gula penurun. Angka protein dan lemak yang sangat rendah menunjukkan sagu lempeng hampir keseluruhannya terdiri daripada kanji, tanpa banyak bahan tambahan.

Ini menjadikannya sumber tenaga berasaskan karbohidrat, tetapi rendah dari segi protein, lemak dan mineral.

2. Sagu tumbu tinggi gula penurun dan lemak

Sagu tumbu mencatatkan 9.47% lembapan, 0.19% abu, 3.99% protein, 15.79% lemak dan 23.56% gula penurun. Kandungan gula penurun ini adalah tertinggi antara kelima-lima snek, menunjukkan penambahan bahan manis dalam penyediaannya.

3. Sarut dan bagea berada di tengah-tengah

Sarut mengandungi 3.98% lembapan, 0.29% abu, 1.33% protein, 9.28% lemak dan 5.46% gula penurun. Bagea pula mengandungi 6.67% lembapan, 0.16% abu, 3.29% protein, 9.86% lemak dan 0.23% gula penurun. Kedua-duanya mempunyai lemak sekitar 9–10%, dengan sarut mencatatkan kandungan abu tertinggi.

4. Kue bangket paling tinggi protein dan lemak

Kue bangket mempunyai 3.26% lembapan, 0.21% abu, 7.17% protein, 27.23% lemak dan 11.33% gula penurun. Ia adalah snek dengan protein dan lemak tertinggi. Lemak sebanyak 27.23% bermakna lebih seperempat berat kue bangket adalah lemak, yang menyumbang kepada kandungan tenaga yang tinggi.

5. Kepelbagaian komposisi mempengaruhi nilai pemakanan

Penyelidik merumuskan bahawa dapatan ini menonjolkan kepelbagaian komposisi kimia antara snek berasaskan sagu, yang mungkin mempengaruhi nilai pemakanan dan potensi aplikasinya dalam pembangunan produk makanan.

Konteks Pemakanan Am

Kanji sagu tulen secara semula jadi sangat rendah protein, lemak, vitamin dan mineral. Oleh itu, nilai pemakanan produk sagu banyak bergantung kepada bahan yang ditambah. Penambahan kelapa, kacang atau telur boleh menaikkan protein dan lemak, manakala gula meningkatkan tenaga tanpa menambah nutrien lain.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi pengusaha produk sagu di Sarawak, Sabah dan negeri lain, kajian ini menunjukkan bahawa produk tradisional boleh dipelbagaikan dari segi nutrien. Pengusaha boleh mempertimbangkan penambahan bahan berprotein seperti kacang atau ikan untuk meningkatkan nilai pemakanan, sambil mengawal penggunaan gula dan lemak. Pelabelan maklumat pemakanan yang jelas juga membantu pengguna membuat pilihan.

Bagi pengguna, snek sagu tidak semestinya rendah kalori. Snek seperti kue bangket yang tinggi lemak perlu dimakan secara sederhana.

Batasan Kajian

Abstrak tidak menyatakan lokasi pensampelan secara jelas, saiz sampel setiap produk, atau resipi yang digunakan. Kandungan karbohidrat total, serat, mineral tertentu dan nilai tenaga juga tidak dilaporkan. Penggunaan istilah ‘sago flakes’ dalam abstrak bahasa Inggeris dipadankan dengan sagu lempeng berdasarkan senarai rawatan, dan perlu disahkan dengan teks penuh.

Langkah Praktikal

Apabila memilih snek sagu, perhatikan bahan tambahan yang digunakan. Snek yang mengandungi banyak kelapa, minyak atau gula sebaiknya dimakan dalam kuantiti kecil. Gabungkan snek berasaskan sagu dengan sumber protein dan buah-buahan untuk hidangan yang lebih seimbang.

Ringkasan Angka Penting

• Sagu lempeng: protein 0.19%, lemak 0.04%.
• Sagu tumbu: gula penurun tertinggi, 23.56%; lemak 15.79%.
• Kue bangket: protein 7.17%, lemak 27.23%.
• Sarut: abu tertinggi, 0.29%.

Soalan Lazim

Adakah snek sagu lebih sihat daripada snek tepung gandum? Tidak semestinya. Sagu hampir bebas gluten, jadi ia sesuai bagi individu yang perlu mengelak gluten, tetapi kandungan protein dan seratnya rendah. Nilai pemakanan sesuatu snek lebih banyak bergantung kepada bahan tambahan seperti kacang, ikan, gula dan minyak berbanding jenis kanji itu sendiri.

Bagaimana memilih snek sagu yang lebih baik? Baca label dan pilih produk yang menyenaraikan bahan berprotein atau berserat, seperti kacang atau ikan, serta rendah gula dan garam. Snek yang dibakar biasanya lebih rendah lemak berbanding yang digoreng.

Mengapa sagu penting bagi masyarakat tradisional? Bagi masyarakat di kawasan paya dan pesisir, termasuk di Sarawak dan Maluku, sagu ialah sumber tenaga yang boleh dituai sepanjang tahun dan tahan lama apabila diproses menjadi tepung atau snek kering.

Kesimpulan

Lima snek tradisional berasaskan sagu menunjukkan komposisi kimia yang sangat berbeza. Sagu lempeng hampir keseluruhannya kanji dengan protein dan lemak yang sangat rendah, manakala kue bangket mengandungi protein 7.17% dan lemak 27.23%, menunjukkan bahan tambahan sangat menentukan nilai pemakanan produk sagu.

Sumber Rujukan

Palijama, S. et al. (2025). Karakteristik Kimia Makanan Jajanan Berbahan Dasar Sagu (Sagu lempeng, Sagu Tumbu, Sarut, Bagea, Kue bangket). Jurnal Agrosilvopasture-Tech, 4(2): 214–220. DOI: 10.30598/j.agrosilvopasture-tech.2025.4.2.214

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/karakteristik-kimia-makanan-jajanan-berbahan-dasar-sagu-sagu-2rku8vrx8g12

Kata Kunci

sagu, snek tradisional, kue bangket, komposisi proksimat, lemak, gula penurun