Pengenalan

Nama kajian: Glycaemic Indices of the Traditional Sago-Based Snack and Staple Food in Sarawak, Malaysia

Objektif: Menentukan indeks glisemik (GI) dan beban glisemik (GL) bagi dua makanan tradisional berasaskan sagu di Sarawak, iaitu Saguk dan Linut.

Negara kajian: Malaysia (Sarawak).

Kanji sagu daripada pokok rumbia (Metroxylon sagu) pernah menjadi sumber karbohidrat utama bagi masyarakat di Sarawak, khususnya masyarakat Melanau dan beberapa komuniti pedalaman. Dua makanan sagu tradisional yang paling dikenali ialah Saguk, iaitu butiran sagu kering yang dimakan sebagai snek atau pengganti nasi, dan Linut (juga dikenali sebagai ambuyat di Sabah dan Brunei), iaitu kanji sagu yang dimasak dengan air panas sehingga menjadi seperti gam lutsinar dan dimakan bersama lauk.

Walaupun makanan ini sudah dimakan sejak turun-temurun, nilai indeks glisemiknya belum pernah ditentukan secara saintifik. Kajian oleh Sal Hazreen Bugam ini dijalankan untuk mengisi jurang tersebut dengan mengukur GI dan GL Saguk dan Linut menggunakan kaedah piawai pada sukarelawan yang sihat.

Mengapa Kajian Ini Penting

Indeks glisemik menunjukkan seberapa cepat sesuatu makanan berkarbohidrat menaikkan paras gula darah berbanding glukosa tulen. Maklumat ini penting kepada pengguna yang ingin mengawal gula darah, termasuk penghidap diabetes, serta kepada pegawai pemakanan yang menyusun panduan diet berasaskan makanan tempatan.

Sagu sering dikatakan ‘rendah GI’ kerana kandungan kanji rintangnya. Namun, tanpa data sebenar, dakwaan ini mudah disalah guna. Kajian ini penting kerana ia menunjukkan bahawa cara memproses sagu boleh mengubah kesannya terhadap gula darah dengan ketara, sekali gus mengelakkan generalisasi yang mengelirukan.

Kaedah Kajian

Seramai 12 subjek sihat diberi hidangan isoglusidik, iaitu hidangan yang mengandungi 50 g karbohidrat tersedia, bagi Saguk dan Linut, serta minuman glukosa sebagai rujukan. Darah diambil pada selang masa yang ditetapkan selama dua jam untuk mengukur glisemia selepas makan dan seterusnya mengira nilai GI. Beban glisemik pula dinilai pada beberapa saiz hidangan, iaitu suku, separuh dan tiga suku mangkuk nasi biasa.

Dapatan Utama

1. Linut mempunyai GI sederhana hingga tinggi

Linut mencatatkan nilai GI 69.8 ± 5.5, yang diklasifikasikan oleh penyelidik sebagai ‘sederhana hingga tinggi’. Ini bermakna Linut boleh menaikkan paras gula darah dengan agak cepat selepas dimakan, hampir menyamai banyak makanan berasaskan kanji yang diproses.

Dapatan ini mungkin mengejutkan sesetengah pihak yang menganggap semua makanan sagu adalah rendah GI.

2. Saguk mempunyai GI sederhana hingga rendah

Sebaliknya, Saguk mencatatkan nilai GI 46.9 ± 5.1, iaitu dalam kategori ‘sederhana hingga rendah’. Walaupun kedua-duanya berasal daripada kanji sagu yang sama, perbezaan GI antara Saguk dan Linut adalah sangat ketara, iaitu lebih kurang 23 unit.

3. Beban glisemik bergantung kepada saiz hidangan

Bagi saiz hidangan suku, separuh dan tiga suku mangkuk nasi, nilai GL Linut berjulat daripada 10.0 hingga 27.4 (rendah hingga tinggi), manakala GL Saguk berjulat daripada 5.9 hingga 17.6 (rendah hingga sederhana).

Penyelidik menyatakan bahawa walaupun GI Linut tinggi, GL bagi hidangan sehingga separuh mangkuk nasi masih berada pada tahap sederhana. Ini mencadangkan cara yang lebih sihat untuk menikmati Linut, iaitu dengan mengawal saiz hidangan. Visualisasi saiz hidangan menggunakan mangkuk nasi dicadangkan sebagai alat kawalan porsi.

4. Cara pemprosesan memusnahkan kanji rintang

Penyelidik menjelaskan bahawa ciri GI rendah sagu dipercayai berpunca daripada kandungan kanji rintangnya. Perbezaan GI yang ketara antara Saguk dan Linut adalah hasil rawatan haba ‘basah’ dan ‘kering’ yang berbeza, yang mengubah struktur kanji dengan mendalam. Ini menyebabkan kehilangan kanji rintang dan meningkatkan kebolehcernaan kanji, terutamanya dalam Linut yang dimasak dengan air panas.

5. Amaran terhadap generalisasi ‘sagu rendah GI’

Penyelidik menegaskan perlunya berhati-hati dan tidak membuat generalisasi bahawa hidangan yang terdiri terutamanya daripada sumber tinggi kanji rintang seperti sagu akan sentiasa memberi tindak balas glisemik yang rendah. Faktor pemprosesan makanan dan beban glisemik setiap hidangan perlu diambil kira.

Konteks Pemakanan Am

Secara umum, makanan dengan GI 55 ke bawah dianggap rendah, 56 hingga 69 sederhana, dan 70 ke atas tinggi. Beban glisemik pula mengambil kira kedua-dua GI dan jumlah karbohidrat dalam satu hidangan, jadi ia lebih menggambarkan kesan sebenar sesuatu hidangan terhadap gula darah. Prinsip ini menjelaskan mengapa saiz hidangan sama penting dengan jenis makanan.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi pengguna di Sarawak dan Sabah yang masih mengamalkan pemakanan berasaskan sagu, kajian ini memberi panduan praktikal: Saguk mungkin pilihan yang lebih baik dari segi gula darah, manakala Linut boleh dinikmati dengan mengawal porsi, contohnya tidak melebihi separuh mangkuk nasi. Bagi pegawai pemakanan dan pendidik kesihatan, data GI tempatan ini boleh digunakan dalam bahan pendidikan diet yang lebih sesuai dengan budaya setempat.

Bagi industri pemprosesan sagu, dapatan ini membuka peluang untuk membangunkan produk sagu yang mengekalkan kanji rintang melalui kaedah pemprosesan yang sesuai, dan memasarkannya dengan maklumat GI yang disahkan secara saintifik.

Batasan Kajian

Kajian ini melibatkan 12 subjek sihat sahaja, jadi keputusannya mungkin berbeza bagi individu yang menghidap diabetes atau mempunyai masalah metabolik. Abstrak tidak menyatakan kandungan kanji rintang sebenar dalam Saguk dan Linut, maka penjelasan tentang kanji rintang adalah tafsiran penyelidik. Kajian juga tidak menilai kesan lauk yang biasa dimakan bersama Linut terhadap tindak balas gula darah.

Langkah Praktikal

Jika anda gemar Linut atau ambuyat, hadkan hidangan kepada lebih kurang separuh mangkuk nasi dan makan bersama lauk berprotein serta sayur-sayuran. Pilih Saguk sebagai snek berbanding makanan ringan yang tinggi gula. Penghidap diabetes sebaiknya berbincang dengan pegawai perubatan atau pakar pemakanan sebelum membuat perubahan besar dalam diet.

Ringkasan Angka Penting

• GI Linut: 69.8 ± 5.5 (sederhana hingga tinggi).
• GI Saguk: 46.9 ± 5.1 (sederhana hingga rendah).
• GL Linut: 10.0–27.4; GL Saguk: 5.9–17.6 (suku hingga tiga suku mangkuk nasi).
• Subjek: 12 orang dewasa sihat; hidangan 50 g karbohidrat tersedia.

Kesimpulan

Saguk dan Linut, walaupun berasal daripada kanji sagu yang sama, memberi kesan yang sangat berbeza terhadap gula darah kerana cara pemprosesannya. Linut mempunyai GI sederhana hingga tinggi (69.8) manakala Saguk sederhana hingga rendah (46.9), dan kawalan saiz hidangan dapat menurunkan beban glisemik Linut ke tahap sederhana.

Sumber Rujukan

Bugam, S.H. et al. (2023). Glycaemic Indices of the Traditional Sago-Based Snack and Staple Food in Sarawak, Malaysia. Current Research in Nutrition and Food Science, 11(1): 422–433. DOI: 10.12944/crnfsj.11.1.32

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/glycaemic-indices-of-the-traditional-sago-based-snack-and-2ef3a84n

Kata Kunci

sagu, Linut, Saguk, indeks glisemik, beban glisemik, Sarawak, makanan tradisional