Pengenalan

Nama kajian: From waste to nutrient: Proximate composition, morphological and elemental analysis of Tigertooth croaker (Otolithes ruber) fish bone

Objektif: Menganalisis komposisi kimia, morfologi serta komposisi dan taburan unsur dalam tulang ikan gelama (Otolithes ruber) daripada sisa pemprosesan.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak.

Pemprosesan ikan menghasilkan sejumlah besar sisa, termasuk tulang, dan pembuangannya menyumbang kepada pencemaran alam sekitar. Tulang ikan, yang kaya dengan kalsium dan fosforus, boleh digunakan semula dengan teknologi yang sesuai untuk menyokong ekonomi kitaran.

Kajian oleh Bhattacharya dan rakan-rakan yang diterbitkan dalam International Journal of Advanced Biochemistry Research pada tahun 2024 ini memberi tumpuan kepada tulang ikan gelama harimau (Tigertooth croaker), sejenis ikan laut yang biasa diproses. Penyelidik menganalisis komposisi proksimat dan unsur tulang untuk menilai potensinya sebagai sumber nutrien.

Mengapa Kajian Ini Penting

Kebanyakan kajian serbuk tulang ikan tertumpu kepada spesies seperti tuna dan salmon. Ikan gelama dan ikan sejenisnya banyak ditangkap di perairan tropika, tetapi data nutrisi tulangnya masih terhad.

Selain kandungan mineral, nisbah kalsium kepada fosforus (Ca:P) juga penting. Nisbah ini mempengaruhi sesuai atau tidaknya sesuatu bahan sebagai sumber mineral, dan turut menjadi petunjuk kegunaannya dalam bahan biologi seperti integrasi tulang tiruan.

Kaedah Kajian

Tulang daripada sisa pemprosesan ikan gelama dianalisis untuk komposisi kimia, iaitu lembapan, lemak, abu, protein dan karbohidrat. Morfologi tulang diperiksa menggunakan mikroskop elektron pengimbas pancaran medan (FE-SEM) dengan pengesan sinar-X serakan tenaga (EDX), yang membolehkan penyelidik melihat struktur zarah serta taburan unsur mineral utama.

Dapatan Utama

1. Abu 49.9% menunjukkan kekayaan mineral

Tulang ikan gelama mempunyai kandungan abu sebanyak 49.9 ± 0.13%. Nilai yang tinggi ini menunjukkan tulang sangat kaya dengan mineral. Kandungan lembapan pula 28.18 ± 0.25%, yang menurut penyelidik menunjukkan penyerapan air oleh zarah berliang, manakala lemak sebanyak 6.98 ± 0.12% menunjukkan lipid masih tertahan semasa pemprosesan.

2. Protein 13.18% dan karbohidrat 1.76%

Kandungan protein tulang ialah 13.18 ± 0.19% dan karbohidrat 1.76 ± 0.11%. Protein dalam tulang ikan kebanyakannya ialah kolagen, iaitu protein berstruktur yang memberi kekuatan kepada tulang. Walaupun kandungannya lebih rendah berbanding isi ikan, ia tetap menambah nilai nutrisi produk yang dihasilkan daripada tulang.

3. Zarah berskala nano hingga mikro dengan mineral utama

Pemeriksaan FE-SEM menunjukkan permukaan yang kasar dan zarah bergumpal, dengan saiz zarah antara 100 hingga 1,000 nm. Analisis EDX mengenal pasti kalsium, fosforus, natrium dan magnesium sebagai mineral penting utama dalam tulang. Saiz zarah yang kecil berpotensi memudahkan pencampuran ke dalam produk makanan.

4. Nisbah Ca:P antara 1.60 hingga 2.65

Nisbah kalsium kepada fosforus dalam tulang ialah maksimum 2.65 dan minimum 1.60. Penyelidik menyatakan julat ini menjadikan tulang sesuai juga untuk integrasi tulang tiruan. Pemetaan unsur turut menunjukkan dua peralihan fasa yang berbeza dalam tulang ikan.

Penyelidik merumuskan bahawa tulang ikan gelama berkhasiat dan berpotensi memenuhi keperluan kesihatan manusia, sambil mengurangkan kesan alam sekitar akibat pembuangan sisa pemprosesan ikan.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Ikan gelama merupakan ikan yang biasa ditangkap dan dijual di Malaysia, termasuk untuk penghasilan ikan masin dan produk ikan. Tulang daripada pemprosesan ini berpotensi diproses menjadi serbuk mineral atau bahan fortifikasi, memberi pendapatan tambahan kepada pengusaha dan mengurangkan sisa.

Agensi penyelidikan tempatan boleh menjalankan kajian serupa terhadap spesies ikan tempatan yang banyak diproses untuk membina pangkalan data nutrisi hasil sampingan ikan Malaysia.

Batasan Kajian

Abstrak tidak melaporkan nilai kalsium dan fosforus dalam unit berat, kebolehserapan mineral, atau kandungan logam berat. Kandungan lembapan 28% menunjukkan sampel belum dikeringkan sepenuhnya, jadi nilai proksimat perlu ditafsirkan mengikut asas berat sampel. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak.

Langkah Praktikal

Pengusaha pemprosesan ikan boleh mula mengasingkan tulang daripada sisa lain dan menyimpannya dalam keadaan sejuk sebelum diproses. Tulang perlu dibersihkan, dimasak dan dikeringkan sepenuhnya untuk mengurangkan lembapan. Kerjasama dengan universiti tempatan boleh membantu mendapatkan analisis mineral dan keselamatan produk.

Konteks Pemakanan Am

Nisbah kalsium kepada fosforus sering dibincangkan dalam pemakanan kerana kedua-dua mineral ini bekerjasama dalam pembentukan tulang. Dalam tulang mamalia, nisbah berat Ca:P lazimnya sekitar 2:1. Julat yang dilaporkan dalam kajian ini, iaitu 1.60 hingga 2.65, merangkumi nilai tersebut. Namun, nisbah dalam bahan makanan hanyalah satu petunjuk; keseluruhan diet dan faktor lain seperti vitamin D lebih menentukan kesihatan tulang.

Soalan Lazim

Adakah tulang ikan selamat dimakan? Tulang ikan yang dimasak dengan tekanan tinggi sehingga lembut dan dikisar halus umumnya selamat, tetapi serpihan tulang yang tajam boleh mencederakan. Produk komersial perlu melalui proses penapisan yang memastikan tiada serpihan besar.

Persoalan Untuk Kajian Lanjutan

Kajian lanjutan wajar mengukur kandungan kalsium dan fosforus dalam unit berat menggunakan kaedah kimia piawai, menilai keberkesanan pengeringan sepenuhnya, dan menguji serbuk tulang gelama dalam produk makanan sebenar seperti biskut atau mi. Penilaian logam berat dan kebolehserapan mineral dalam tubuh juga diperlukan. Bagi Malaysia, kajian serupa terhadap tulang ikan gelama dan ikan lain daripada industri ikan masin tempatan akan memberikan data yang lebih relevan kepada pengusaha.

Ringkasan Angka Penting

• Abu: 49.9 ± 0.13%; lembapan: 28.18 ± 0.25%.
• Protein: 13.18 ± 0.19%; lemak: 6.98 ± 0.12%; karbohidrat: 1.76 ± 0.11%.
• Saiz zarah: 100–1,000 nm.
• Nisbah Ca:P: 1.60 hingga 2.65.

Kesimpulan

Tulang ikan gelama daripada sisa pemprosesan kaya dengan mineral, terutamanya kalsium dan fosforus, dengan abu hampir 50% dan nisbah Ca:P hingga 2.65, menjadikannya sumber nutrien yang berpotensi daripada bahan buangan.

Sumber Rujukan

Bhattacharya, A. et al. (2024). From waste to nutrient: Proximate composition, morphological and elemental analysis of Tigertooth croaker (Otolithes ruber) fish bone. International Journal of Advanced Biochemistry Research, 8(10S), 838–843. DOI: 10.33545/26174693.2024.v8.i10sj.2596

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/from-waste-to-nutrient-proximate-composition-morphological-2o3p92an8yvp

Kata Kunci

tulang ikan, ikan gelama, kalsium, fosforus, nisbah Ca:P, ekonomi kitaran