Pengenalan

Nama kajian: Proximate analysis of catfish (Clarias gariepinus) cultivated in a biofloc system

Objektif: Menentukan keputusan analisis proksimat isi ikan keli yang diternak dalam sistem bioflok menggunakan jenis bakteria probiotik yang berbeza.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak.

Kajian bertajuk “Proximate analysis of catfish (Clarias gariepinus) cultivated in a biofloc system” oleh I. Apriani (2026) menilai bagaimana penambahan bakteria probiotik dalam sistem ternakan bioflok mempengaruhi kandungan nutrien isi ikan keli. Objektifnya ialah menentukan komposisi proksimat isi keli yang diternak dengan jenis probiotik berbeza. Abstrak tidak menyatakan negara kajian.

Ikan keli merupakan antara ikan air tawar paling banyak diternak di Malaysia kerana tumbesarannya cepat dan tahan lasak. Sistem bioflok pula semakin popular dalam kalangan penternak kecil kerana ia menggunakan kurang air dan memanfaatkan bakteria untuk menukar sisa nitrogen kepada flok mikrob yang boleh dimakan ikan.

Mengapa Kajian Ini Penting

Kebanyakan kajian bioflok memberi tumpuan kepada tumbesaran ikan dan kualiti air. Kajian ini berbeza kerana ia melihat kesan sistem ternakan terhadap kualiti pemakanan isi ikan, iaitu perkara yang paling penting kepada pengguna.

Jenis bakteria yang digunakan dalam bioflok berbeza antara penternak. Mengetahui sama ada pilihan probiotik mengubah komposisi isi ikan membantu penternak membuat keputusan yang lebih bermaklumat.

Kaedah Kajian

Kajian menggunakan reka bentuk rawak lengkap dengan empat rawatan dan tiga replikasi: P1 (kawalan), P2 (Nitrobacter), P3 (Lactobacillus sp.) dan P4 (Bacillus sp.). Ikan dipelihara selama 30 hari, diberi makan 5% berat badan tiga kali sehari, dan probiotik ditambah sebanyak 10 ml/m³ setiap minggu. Data ujian proksimat dianalisis secara deskriptif, merangkumi protein, lemak, kandungan lembapan, abu dan ekstrak bebas nitrogen (BETN).

Dapatan Utama

1. Nitrobacter menghasilkan protein tertinggi

Isi keli dalam rawatan P2 (Nitrobacter) mempunyai kandungan protein tertinggi, iaitu 66.32%, dan BETN terendah, iaitu 2.52%, berbanding rawatan lain. Angka protein setinggi ini menunjukkan nilai berkemungkinan dikira berdasarkan berat kering, walaupun abstrak tidak menyatakannya secara jelas.

2. Lactobacillus meningkatkan kandungan lemak

Rawatan P3 (Lactobacillus sp.) mencatatkan kandungan lemak tertinggi, iaitu 15.24%, dan kandungan abu terendah, iaitu 14.66%. Lemak yang lebih tinggi boleh mempengaruhi rasa dan tekstur isi, serta jumlah tenaga yang dibekalkan.

3. Bacillus menghasilkan kandungan mineral tertinggi

Rawatan P4 (Bacillus sp.) mencatatkan protein terendah (63.12%) dan lemak terendah (13.74%), tetapi kandungan abu tertinggi, iaitu 16.79%, serta BETN tertinggi, iaitu 5.69%. Kandungan abu sering digunakan sebagai penunjuk jumlah mineral dalam sampel.

4. Jenis probiotik mempengaruhi komposisi isi

Penyelidik menyimpulkan bahawa penambahan bakteria probiotik mempengaruhi keputusan ujian proksimat isi keli. Nitrobacter boleh meningkatkan protein, Lactobacillus sp. boleh meningkatkan lemak, dan Bacillus sp. boleh meningkatkan kandungan mineral dalam isi keli yang diternak dalam sistem bioflok.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi penternak keli bioflok di Malaysia, kajian ini menunjukkan bahawa pilihan probiotik bukan sahaja mempengaruhi kualiti air, tetapi mungkin juga nilai pemakanan produk. Penternak yang mensasarkan produk tinggi protein, contohnya untuk pemprosesan isi keli atau produk sejuk beku, boleh mempertimbangkan jenis bakteria yang digunakan. Bagi pengguna, keli bioflok tetap merupakan sumber protein yang baik, namun komposisinya boleh berbeza mengikut amalan ladang.

Konteks Pemakanan Am

Analisis proksimat ialah kaedah asas untuk menentukan komposisi utama makanan, iaitu kandungan air (lembapan), protein, lemak, abu (penunjuk mineral) dan karbohidrat atau ekstrak bebas nitrogen. Nilai ini boleh dilaporkan berdasarkan berat basah (makanan seperti dimakan) atau berat kering (selepas air dibuang). Isi ikan segar biasanya mengandungi kira-kira 70% hingga 80% air, jadi nilai protein berdasarkan berat kering akan kelihatan jauh lebih tinggi berbanding berdasarkan berat basah.

Sistem bioflok pula ialah kaedah ternakan di mana karbon seperti molases ditambah ke dalam air untuk menggalakkan pertumbuhan bakteria heterotrof. Bakteria ini menukar sisa ammonia kepada biojisim mikrob yang membentuk gumpalan atau flok, yang boleh dimakan semula oleh ikan sebagai sumber protein tambahan. Kaedah ini membolehkan ternakan dengan pertukaran air yang minimum.

Soalan Lazim

Adakah keli bioflok selamat dimakan? Keli yang diternak dalam sistem bioflok ialah ikan ternakan biasa, dan keselamatannya bergantung kepada amalan ladang yang baik seperti kualiti air, penggunaan bahan yang dibenarkan dan pengendalian lepas tuai yang bersih.

Adakah probiotik dalam air memberi kesan kepada pengguna? Kajian ini tidak menilai kesan kepada pengguna. Ia hanya mengukur komposisi proksimat isi ikan. Probiotik dalam kajian ini digunakan untuk mengurus kualiti air dan kesihatan ikan, bukan sebagai bahan yang dimakan oleh manusia.

Batasan Kajian

Data dianalisis secara deskriptif tanpa ujian statistik, jadi perbezaan antara rawatan belum disahkan sebagai signifikan. Asas pengiraan (berat basah atau kering) tidak dinyatakan, dan tempoh ternakan hanya 30 hari. Abstrak juga tidak memberi nilai bagi kumpulan kawalan dan tidak menyatakan negara kajian.

Langkah Praktikal

Penternak boleh merekod jenis probiotik yang digunakan dan, jika berkemampuan, menghantar sampel isi ikan untuk analisis proksimat bagi membandingkan hasil. Gunakan probiotik daripada pembekal berdaftar dan ikut dos yang disyorkan.

Ringkasan Angka Penting

• Empat rawatan, 3 replikasi, 30 hari; probiotik 10 ml/m³ seminggu.
• Nitrobacter: protein tertinggi 66.32%, BETN terendah 2.52%.
• Lactobacillus: lemak tertinggi 15.24%, abu terendah 14.66%.
• Bacillus: abu tertinggi 16.79%, protein terendah 63.12%, lemak 13.74%.

Kesimpulan

Jenis bakteria probiotik dalam sistem bioflok mempengaruhi komposisi proksimat isi keli: Nitrobacter dikaitkan dengan protein tertinggi, Lactobacillus dengan lemak tertinggi, dan Bacillus dengan kandungan mineral tertinggi.

Sumber Rujukan

Apriani, I. (2026). Proximate analysis of catfish (Clarias gariepinus) cultivated in a biofloc system. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1581(1), 012013. DOI: 10.1088/1755-1315/1581/1/012013

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/proximate-analysis-of-catfish-i-clarias-gariepinus-i-pqbp08gtfnmb

Kata Kunci

ikan keli, bioflok, probiotik, analisis proksimat, protein ikan, akuakultur