Pengenalan

Nama kajian: Fatty acids, triacylglycerols, thermal properties, morphology and antioxidant activity of Canarium odontophyllum seed oil

Objektif: Menentukan sifat fizikokimia dan terma, profil asid lemak dan triasilgliserol, tingkah laku morfologi serta keupayaan antioksidan minyak biji dabai menggunakan teknik kromatografi dan terma.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak.

Dabai (Canarium odontophyllum Miq.) ialah buah hutan Borneo yang terkenal di Sarawak. Buah berkulit ungu kehitaman ini biasanya direndam dalam air suam sebelum dimakan, dan isinya yang lembut berlemak sering digelar ‘zaitun Borneo’. Kebanyakan perhatian selama ini diberikan kepada isi buah, sedangkan biji dabai biasanya dibuang selepas dimakan.

Kajian oleh Norazlina dan rakan-rakan ini meneliti minyak yang diekstrak daripada biji dabai. Objektif kajian ialah menentukan sifat fizikokimia dan terma, profil asid lemak dan triasilgliserol, morfologi kristal lemak, serta aktiviti antioksidan minyak biji dabai. Abstrak tidak menyatakan negara tempat kajian dijalankan, walaupun dabai sendiri merupakan buah asli Borneo.

Mengapa Kajian Ini Penting

Permintaan terhadap minyak dan lemak makanan yang pelbagai semakin meningkat, terutamanya lemak yang boleh menggantikan bahan mahal seperti mentega koko dalam industri coklat dan konfeksi. Mencari sumber lemak baharu daripada buah tempatan yang kurang dimanfaatkan boleh membuka peluang ekonomi kepada penanam di luar bandar.

Biji dabai merupakan sisa yang biasanya tidak digunakan. Jika minyaknya terbukti mempunyai sifat berguna, sisa ini boleh ditukar menjadi bahan bernilai. Pendekatan sebegini selari dengan konsep ekonomi kitaran dan pengurangan sisa makanan.

Kaedah Kajian

Minyak biji dabai dianalisis menggunakan teknik kromatografi untuk menentukan profil asid lemak dan triasilgliserol, serta teknik terma untuk menilai takat lebur dan tingkah laku penghabluran. Morfologi kristal lemak diperhatikan untuk menentukan saiz dan bentuk hablur. Sifat fizikokimia seperti nilai ketaktepuan, nilai peroksida dan indeks biasan turut diukur. Aktiviti antioksidan dinilai melalui kuasa penurunan ferik (FRAP) dan kandungan fenolik.

Dapatan Utama

1. Minyak didominasi asid lemak tepu

Minyak biji dabai mengandungi 56.47% asid lemak tepu dan 40% asid lemak tak tepu. Komposisi ini menjadikan minyak biji dabai lebih menyerupai lemak separa pepejal berbanding minyak masak cecair seperti minyak kacang soya atau minyak zaitun.

Kajian juga melaporkan nilai ketaktepuan yang rendah, selaras dengan kandungan asid lemak tepu yang tinggi.

2. Triasilgliserol POP mencecah 29.88%

Triasilgliserol utama yang dikesan ialah 1,3-dipalmitoil-2-oleoil-gliserol (POP), iaitu sebanyak 29.88%. POP ialah sejenis struktur lemak yang turut ditemui dalam lemak sawit dan berperanan penting dalam memberi tekstur pepejal yang lebur pada suhu tertentu.

Penyelidik menyatakan bahawa komposisi minyak biji dabai menyerupai stearin sawit dan pecahan tengah minyak sawit.

3. Melebur pada suhu badan, seperti mentega koko

Minyak biji dabai mempunyai takat lebur pada suhu badan. Sifat fizikokimia dan termanya didapati setanding dengan mentega koko komersial. Ciri ini penting kerana mentega koko dihargai kerana ia pepejal pada suhu bilik tetapi cair di dalam mulut.

Walau bagaimanapun, kajian juga mencatatkan nilai peroksida dan indeks biasan yang tinggi. Nilai peroksida yang tinggi biasanya menandakan tahap pengoksidaan, jadi kualiti dan cara pemprosesan minyak perlu diberi perhatian.

4. Struktur hablur yang pelbagai

Pemerhatian morfologi menunjukkan sebahagian hablur bersaiz lebih besar daripada 30 µm, manakala yang lain lebih kecil, termasuk sferulit bersalut titik bersaiz antara 0.5 hingga 5 µm. Saiz dan bentuk hablur mempengaruhi tekstur produk lemak, seperti kelicinan coklat atau marjerin.

5. Aktiviti antioksidan yang boleh dikesan

Kuasa penurunan ferik minyak biji dabai ialah 3.62 ± 0.10 mmol Fe²⁺/g, manakala kandungan fenolik ialah 21.73 ± 0.98 mg GAE setiap 100 g sampel. Penyelidik menyifatkan minyak ini mempunyai aktiviti antioksidan pada tahap yang boleh dikesan, dan berpotensi dibangunkan sebagai sumber minyak makanan.

Konteks Pemakanan Am

Lemak makanan terdiri daripada campuran asid lemak tepu, tak tepu tunggal dan tak tepu majmuk. Panduan pemakanan secara umum menggalakkan pengambilan lemak tepu secara sederhana dan menggantikan sebahagiannya dengan lemak tak tepu. Lemak separa pepejal seperti mentega koko dan pecahan sawit banyak digunakan dalam coklat, biskut dan kek kerana teksturnya. Minyak baharu daripada biji buah perlu dinilai bukan sahaja dari segi komposisi, tetapi juga keselamatan, kestabilan dan kesesuaian penggunaannya.

Soalan Lazim

Adakah isi dabai juga tinggi lemak tepu? Kajian ini hanya menganalisis minyak biji, bukan isi buah, jadi dapatan tidak boleh digunakan untuk isi dabai. Bolehkah minyak biji dabai digunakan untuk memasak? Kajian ini belum menilai keselamatan dan kestabilan minyak untuk kegunaan memasak, jadi ia belum boleh disyorkan.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi pengguna, dapatan ini mengingatkan bahawa lemak daripada buah tidak semestinya rendah lemak tepu. Minyak biji dabai lebih sesuai dilihat sebagai bahan untuk produk konfeksi atau pengganti lemak tertentu, bukan sebagai minyak masak harian.

Bagi industri di Sarawak dan Sabah, biji dabai yang selama ini dibuang berpotensi dikumpul daripada pengusaha makanan berasaskan dabai, kemudian diproses menjadi minyak bernilai. Kerjasama antara pengusaha, koperasi peladang dan institusi penyelidikan boleh membantu menilai kebolehlaksanaan ekonomi rantaian nilai ini.

Batasan Kajian

Abstrak tidak menyatakan lokasi sampel, kaedah pengekstrakan minyak, atau hasil minyak setiap kilogram biji. Nilai peroksida yang tinggi juga menimbulkan persoalan tentang kestabilan dan keselamatan minyak tanpa penapisan. Ujian keselamatan makanan, kestabilan simpanan dan penerimaan deria belum dinilai.

Langkah Praktikal

Pengusaha makanan berasaskan dabai boleh mula mengasingkan dan mengeringkan biji dabai dengan bersih sebagai bahan mentah berpotensi. Simpan biji di tempat kering untuk mengelakkan kulat. Sebelum memasarkan minyak biji dabai, dapatkan analisis makmal untuk kualiti minyak, termasuk nilai peroksida, dan rujuk keperluan peraturan keselamatan makanan.

Ringkasan Angka Penting

• Asid lemak tepu: 56.47%; asid lemak tak tepu: 40%.
• Triasilgliserol POP: 29.88%.
• FRAP: 3.62 ± 0.10 mmol Fe²⁺/g; fenolik: 21.73 ± 0.98 mg GAE/100 g.
• Saiz hablur: lebih 30 µm dan sferulit 0.5–5 µm.

Kesimpulan

Minyak biji dabai kaya asid lemak tepu (56.47%) dan triasilgliserol POP (29.88%), melebur pada suhu badan dan mempunyai sifat setanding mentega koko, menjadikannya sumber lemak berpotensi daripada sisa buah tempatan.

Sumber Rujukan

Norazlina, M.R. et al. (2024). Fatty acids, triacylglycerols, thermal properties, morphology and antioxidant activity of Canarium odontophyllum seed oil. Rekod repositori. DOI: 10.60692/w5j3e-hhj98

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/fatty-acids-triacylglycerols-thermal-properties-morphology-yurtnyly6630

Kata Kunci

dabai, minyak biji, asid lemak, triasilgliserol, mentega koko, buah Borneo