Pengenalan

Nama kajian: Penentuan Kandungan Nutrien dan Antinutrien dalam Kernel Biji Mangifera pajang Kostermans

Objektif: Menentukan kandungan nutrien dan antinutrien dalam isirong biji bambangan (Mangifera pajang Kostermans) serta sifat fizikokimia minyaknya.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak (diterbitkan dalam Jurnal Sains Kesihatan Malaysia).

Bambangan (Mangifera pajang) ialah sejenis mangga liar yang terkenal di Sabah dan Sarawak. Buahnya besar dengan kulit perang kasar dan isi kuning jingga yang beraroma kuat. Masyarakat tempatan lazimnya menjadikan isi bambangan sebagai jeruk atau hidangan sampingan, manakala bijinya yang besar biasanya dibuang.

Kajian oleh Hasnah Haron dan rakan sepenulis ini menilai sama ada isirong biji bambangan mempunyai nilai pemakanan dan potensi kegunaan. Selain nutrien, kajian ini turut mengukur antinutrien, iaitu sebatian yang boleh menjejaskan penyerapan nutrien atau keselamatan makanan jika diambil berlebihan.

Mengapa Kajian Ini Penting

Biji buah sering dianggap sisa, tetapi banyak kajian menunjukkan ia boleh menjadi sumber lemak, kanji dan protein. Bagi buah tempatan seperti bambangan, maklumat ini masih terhad. Data asas tentang nutrien dan antinutrien diperlukan sebelum biji boleh dipertimbangkan sebagai bahan makanan.

Penemuan bahawa minyak biji bambangan mempunyai sifat hampir sama dengan mentega koko juga menarik dari segi ekonomi, kerana mentega koko merupakan bahan mahal dalam industri coklat dan kosmetik.

Kaedah Kajian

Analisis proksimat dijalankan ke atas isirong biji bambangan untuk menentukan karbohidrat, protein, serat kasar, lemak, abu dan air. Kandungan antinutrien, iaitu glikosida sianogen dan tanin, turut diukur. Minyak diekstrak daripada isirong dan sifat fizikokimianya, termasuk takat lebur, indeks biasan dan nilai iodin, ditentukan.

Dapatan Utama

1. Karbohidrat merupakan komponen utama isirong

Isirong biji bambangan mengandungi 38.68% jumlah karbohidrat dan 41.38% air. Karbohidrat yang tinggi menunjukkan isirong ini berpotensi sebagai sumber kanji atau tepung, sama seperti biji mangga yang telah digunakan dalam beberapa kajian sebagai bahan tepung alternatif.

2. Lemak 9.85%, protein 3.08% dan serat 4.79%

Isirong biji juga mengandungi 9.85% jumlah lemak, 3.08% protein, 4.79% serat kasar dan 2.23% abu. Kandungan lemak hampir 10% menjadikannya sumber minyak yang berpotensi, manakala serat kasar menyumbang kepada nilai pemakanan.

3. Antinutrien wujud tetapi dalam jumlah tertentu

Isirong mengandungi 2.04 mg glikosida sianogen per 100 g sampel dan 0.64% tanin. Glikosida sianogen boleh membebaskan sianida, manakala tanin boleh mengurangkan penyerapan protein dan mineral. Kehadiran kedua-duanya menunjukkan isirong perlu diproses dengan betul sebelum dijadikan makanan.

4. Minyak biji menyerupai mentega koko

Minyak yang diekstrak daripada isirong biji bambangan menunjukkan sifat fizikokimia yang hampir sama dengan mentega koko. Takat leburnya ialah 34.87°C, indeks biasan 1.458 dan nilai iodin 32.97 mg iodin per 100 g lemak.

Takat lebur sekitar 35°C bermakna lemak ini pepejal pada suhu bilik sejuk tetapi cair dalam mulut, ciri penting bagi coklat. Nilai iodin yang rendah pula menunjukkan lemak ini kebanyakannya tepu, menjadikannya stabil.

Konteks Pemakanan Am

Antinutrien seperti glikosida sianogen dan tanin terdapat secara semula jadi dalam banyak biji dan kekacang. Glikosida sianogen boleh membebaskan hidrogen sianida apabila tisu tumbuhan dihancurkan, manakala tanin boleh mengikat protein dan mineral. Banyak makanan tradisional, seperti ubi kayu dan kerdas, diproses melalui rendaman, rebusan atau penapaian untuk mengurangkan antinutrien sebelum dimakan. Prinsip yang sama mungkin boleh diaplikasikan kepada biji bambangan, tetapi perlu diuji secara saintifik.

Soalan Lazim

Mengapa persamaan dengan mentega koko penting? Mentega koko ialah lemak bernilai tinggi dalam pembuatan coklat dan kosmetik. Lemak alternatif yang mempunyai takat lebur dan sifat hampir sama berpotensi dijadikan pengganti atau pelengkap, sekali gus memberi nilai ekonomi kepada biji yang sebelum ini dibuang.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi Sabah dan Sarawak, bambangan merupakan buah warisan yang mempunyai nilai budaya. Dapatan ini membuka peluang menukar biji yang dibuang kepada produk bernilai seperti lemak pengganti mentega koko atau bahan kosmetik. Namun, sebarang penggunaan dalam makanan memerlukan kaedah pemprosesan yang dapat mengurangkan glikosida sianogen dan tanin, serta kelulusan keselamatan makanan. Bagi pengguna, isirong biji bambangan tidak digalakkan dimakan mentah tanpa pemprosesan yang sesuai.

Batasan Kajian

Abstrak tidak menyatakan bilangan sampel, lokasi pengambilan buah atau kaedah pengekstrakan minyak. Profil asid lemak minyak juga tidak dilaporkan dalam abstrak, jadi persamaan dengan mentega koko hanya berdasarkan sifat fizikokimia. DOI tidak dinyatakan dalam rekod SciSpace.

Langkah Praktikal

Usahawan dan penyelidik tempatan boleh mengumpul biji bambangan semasa musim buah untuk ujian lanjutan. Proses seperti merendam, merebus atau menapai biasanya digunakan untuk mengurangkan antinutrien dalam biji-bijian, tetapi keberkesanannya bagi biji bambangan perlu diuji terlebih dahulu.

Ringkasan Angka Penting

• Karbohidrat 38.68%; air 41.38%; lemak 9.85%.
• Protein 3.08%; serat kasar 4.79%; abu 2.23%.
• Glikosida sianogen 2.04 mg/100 g; tanin 0.64%.
• Minyak: takat lebur 34.87°C; indeks biasan 1.458; nilai iodin 32.97.

Nota Untuk Pembaca

Artikel ini tidak mencadangkan pengambilan isirong biji bambangan secara langsung. Kandungan glikosida sianogen dan tanin bermakna sebarang penggunaan sebagai makanan memerlukan kaedah pemprosesan yang terbukti selamat dan kelulusan pihak berkuasa keselamatan makanan. Pembaca yang ingin membangunkan produk daripada biji bambangan disarankan bekerjasama dengan institusi penyelidikan dan merujuk teks penuh kajian ini.

Kesimpulan

Isirong biji bambangan kaya karbohidrat dan mengandungi hampir 10% lemak dengan sifat fizikokimia menyerupai mentega koko, tetapi juga mengandungi glikosida sianogen dan tanin yang memerlukan pemprosesan sebelum digunakan sebagai makanan.

Sumber Rujukan

Haron, H. et al. (2004). Penentuan Kandungan Nutrien dan Antinutrien dalam Kernel Biji Mangifera pajang Kostermans. Jurnal Sains Kesihatan Malaysia, 2(2). DOI: tidak dinyatakan dalam rekod SciSpace.

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/penentuan-kandungan-nutrien-dan-antinutrien-dalam-kernel-2kzn2nfro3

Kata Kunci

bambangan, Mangifera pajang, isirong biji, antinutrien, mentega koko, analisis proksimat