Pengenalan

Nama kajian: A too sweet environment? An analysis of the energy and sugar content of beverages in urban schools setting in Surabaya

Objektif: Mengenal pasti jenis minuman yang dijual di kantin sekolah di kawasan bandar dan menilai kandungan pemakanannya, dengan tumpuan kepada gula dan tenaga.

Negara kajian: Indonesia (Surabaya, Jawa Timur).

Prevalens intoleransi glukosa oral dalam kalangan remaja Indonesia yang mencapai 16.8% menimbulkan kebimbangan tentang persekitaran yang membentuk pilihan minuman harian remaja, terutamanya di sekolah. Kantin sekolah sering menyediakan minuman yang tinggi gula tambahan dan tenaga, tetapi rendah zat pemakanan penting.

Kajian oleh Sholihah dan rakan-rakan yang diterbitkan dalam Jurnal Gizi dan Dietetik Indonesia pada tahun 2026 ini menganalisis minuman yang dijual di kantin dua sekolah menengah atas negeri di Surabaya.

Mengapa Kajian Ini Penting

Sekolah merupakan persekitaran di mana remaja menghabiskan sebahagian besar masa mereka, dan pilihan di kantin mempengaruhi tabiat pemakanan harian. Jika kantin didominasi minuman manis, pelajar akan sukar membuat pilihan yang sihat.

Kajian ini juga merangkumi minuman tradisional yang dibancuh sendiri oleh penjual, bukan hanya produk berbungkus, memberi gambaran sebenar tentang apa yang diminum pelajar.

Kaedah Kajian

Kajian deskriptif keratan rentas ini dijalankan di dua sekolah menengah atas negeri di Surabaya, Jawa Timur. Sebanyak 478 sampel minuman dianalisis. Data diperoleh melalui temu bual dengan penjual kantin tentang resipi minuman dan daripada label nilai pemakanan produk berbungkus. Kandungan gula dan tenaga dikira bagi setiap hidangan.

Dapatan Utama

1. Sepuluh jenis minuman dijual di kantin

Terdapat sepuluh jenis minuman yang dijual di kantin, termasuk teh, minuman berasaskan susu, minuman tradisional Indonesia, minuman coklat dan minuman bergas. Kepelbagaian ini menunjukkan pelajar mempunyai banyak pilihan, tetapi kebanyakannya manis.

2. Minuman berasaskan susu dan tradisional paling tinggi tenaga

Minuman berasaskan susu mencatatkan purata tenaga tertinggi, iaitu 141.39 ± 33.87 kkal sehidangan, diikuti minuman tradisional pada 138.28 ± 51.15 kkal. Kedua-duanya hampir menyamai kalori sepotong kuih atau snek kecil, hanya daripada satu minuman.

3. Minuman perisa tiruan paling rendah tenaga

Minuman dengan perisa tiruan mencatatkan tenaga terendah, iaitu 44.26 ± 13.96 kkal sehidangan. Walaupun rendah tenaga, minuman ini biasanya tidak membekalkan zat pemakanan lain.

4. Minuman tradisional paling tinggi gula

Minuman tradisional mencatatkan kandungan gula tertinggi, iaitu 24.17 ± 8.78 g sehidangan, yang menurut penyelidik melebihi cadangan WHO. Satu minuman ini sahaja hampir menyamai sasaran ideal harian WHO sebanyak 25 g.

Dapatan ini penting kerana minuman tradisional sering dianggap lebih semula jadi dan sihat.

5. Persekitaran ‘terlalu manis’

Penyelidik menyimpulkan bahawa kantin sekolah di kawasan bandar Indonesia didominasi oleh minuman manis tinggi kalori, mewujudkan persekitaran yang ‘terlalu manis’ bagi pelajar. Mereka mencadangkan pengawalan penjualan, latihan penjual, dan promosi pilihan minuman sihat.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Situasi di Surabaya mempunyai persamaan dengan kantin sekolah di Malaysia, yang juga menjual minuman seperti air sirap, teh ais, milo ais dan minuman tradisional. Kajian ini menyokong usaha memperkukuh garis panduan kantin sekolah, menyediakan air kosong secara percuma, dan melatih pengusaha kantin menyediakan minuman kurang gula.

Bagi ibu bapa, membekalkan botol air kosong kepada anak ke sekolah merupakan langkah mudah untuk mengurangkan pengambilan minuman manis.

Batasan Kajian

Kajian ini melibatkan dua sekolah sahaja, dan kandungan gula dikira daripada resipi penjual dan label, bukan dianalisis di makmal. Resipi minuman bancuhan boleh berubah dari hari ke hari. Kajian ini juga tidak mengukur pengambilan sebenar pelajar.

Langkah Praktikal

Pengusaha kantin boleh mengurangkan sukatan gula secara berperingkat, menawarkan saiz kecil, dan menyediakan pilihan ‘kurang manis’. Sekolah boleh menyediakan stesen air minuman dan menjalankan kempen kesedaran gula. Pelajar boleh memilih air kosong atau minuman tanpa gula sebagai pilihan harian.

Konteks Pemakanan Am

Pertubuhan Kesihatan Sedunia mengesyorkan pengambilan gula bebas kurang daripada 10% daripada jumlah tenaga harian, dan sebaik-baiknya kurang daripada 5%. Bagi remaja, satu atau dua minuman manis sehari boleh dengan mudah melebihi sasaran ini. Minuman tradisional seperti air sirap, teh manis dan minuman berasaskan gula aren atau gula melaka biasanya dibancuh dengan sukatan gula yang tinggi untuk memenuhi selera pelanggan.

Soalan Lazim

Adakah minuman tradisional lebih sihat daripada minuman bergas? Tidak semestinya. Kajian ini mendapati minuman tradisional mempunyai kandungan gula tertinggi di kantin. Apa yang boleh dilakukan oleh sekolah? Menyediakan air minuman percuma, menghadkan minuman manis, dan bekerjasama dengan pengusaha kantin untuk menawarkan pilihan kurang gula.

Perbincangan

Kajian ini menunjukkan bahawa masalah minuman manis di sekolah bukan hanya berpunca daripada produk berbungkus, tetapi juga minuman yang dibancuh sendiri oleh penjual. Oleh itu, intervensi perlu melibatkan penjual kantin melalui latihan dan resipi standard. Pendekatan menggabungkan temu bual resipi dan label juga praktikal untuk digunakan oleh guru atau pegawai kesihatan sekolah.

Ringkasan Angka Penting

• 478 sampel minuman dari 2 sekolah menengah atas di Surabaya.
• 10 jenis minuman dijual di kantin.
• Tenaga tertinggi: minuman susu (141.39 ± 33.87 kkal) dan tradisional (138.28 ± 51.15 kkal).
• Tenaga terendah: perisa tiruan (44.26 ± 13.96 kkal).
• Gula tertinggi: minuman tradisional (24.17 ± 8.78 g sehidangan).

Kesimpulan

Kantin dua sekolah di Surabaya didominasi minuman manis tinggi kalori, dengan minuman tradisional mengandungi purata 24.17 g gula sehidangan, menjadikan persekitaran sekolah ‘terlalu manis’ bagi pelajar.

Sumber Rujukan

Sholihah, L.A. et al. (2026). A too sweet environment? An analysis of the energy and sugar content of beverages in urban schools setting in Surabaya. Jurnal Gizi dan Dietetik Indonesia, 14(4), 314–323. DOI: 10.21927/ijnd.2026.14(4).314-323

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/a-too-sweet-environment-an-analysis-of-the-energy-and-sugar-j2cyrfgpwd0a

Kata Kunci

kantin sekolah, minuman bergula, remaja, minuman tradisional, kandungan tenaga, Indonesia