Pengenalan

Nama kajian: Perbandingan Komposisi Kimia, Asam Lemak, Asam Amino Ikan Toman (Channa micropeltes) dan Ikan Gabus (Channa striata) dari Perairan Kalimantan Barat

Objektif: Mengenal pasti komposisi proksimat, kalsium, zat besi, fosforus, asid amino dan asid lemak ikan toman dan ikan gabus (haruan) dari perairan Kalimantan Barat.

Negara kajian: Indonesia (Kalimantan Barat).

Di Indonesia, haruan dikenali sebagai ikan gabus. Bersama ikan toman, kedua-duanya merupakan ikan ekonomi penting di Kalimantan Barat dan dipercayai membantu penyembuhan luka kerana kandungan albumin dan proteinnya yang tinggi.

Kajian oleh Fitriyani dan rakan-rakan ini membandingkan komposisi kimia kedua-dua spesies secara serentak, merangkumi proksimat, mineral, albumin, asid amino dan asid lemak.

Mengapa Kajian Ini Penting

Perbandingan langsung antara toman dan haruan dari kawasan yang sama jarang dilakukan. Data ini membantu pengguna dan pengusaha memilih spesies berdasarkan kandungan nutrien, bukan sekadar kepercayaan.

Kalimantan Barat bersempadan dengan Sarawak, dan kedua-dua spesies ini juga ditemui di sungai-sungai Borneo Malaysia. Oleh itu, dapatan ini relevan untuk konteks tempatan.

Kaedah Kajian

Ikan toman dan gabus dari perairan Kalimantan Barat dianalisis untuk kandungan proksimat, kalsium, zat besi, fosforus, albumin, asid amino dan asid lemak.

Dapatan Utama

1. Kandungan albumin hampir sama

Kandungan albumin ikan toman ialah 3.6147 g/dL, manakala ikan gabus 3.3076 g/dL. Kedua-dua spesies menunjukkan potensi sebagai sumber albumin.

2. Toman lebih tinggi protein

Kandungan air toman dan gabus masing-masing 72.16% dan 77.84%. Protein toman lebih tinggi, iaitu 24.75% berbanding 20.21% bagi gabus. Abu masing-masing 1.65% dan 1.13%, lemak 0.89% dan 0.20%, dan karbohidrat 0.55% dan 0.62%.

Kedua-dua ikan sangat rendah lemak, terutamanya gabus dengan hanya 0.20% lemak.

3. Mineral berbeza antara spesies

Kandungan kalsium toman ialah 69.0 mg/kg berbanding 11.04 mg/kg bagi gabus. Fosforus masing-masing 0.457% dan 0.532%, manakala zat besi 0.17 mg/kg dan 3.40 mg/kg. Ini bermakna toman lebih tinggi kalsium, manakala gabus lebih tinggi zat besi.

4. Asid palmitik dan oleik mendominasi

Asid lemak tepu tertinggi dalam kedua-dua ikan ialah asid palmitik, manakala asid lemak tak tepu tertinggi ialah asid oleik.

5. Enam belas asid amino dikenal pasti

Sebanyak 16 jenis asid amino dikenal pasti dalam kedua-dua ikan. Asid amino tidak perlu tertinggi ialah asid glutamat, manakala asid amino perlu tertinggi ialah lisina.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi pengguna di Malaysia, terutamanya di Sabah dan Sarawak, kedua-dua ikan ini ialah sumber protein tinggi dan rendah lemak. Toman boleh menjadi pilihan apabila haruan sukar diperoleh. Bagi pengusaha, kandungan albumin yang hampir sama membuka peluang menggunakan toman sebagai bahan mentah produk berasaskan albumin.

Batasan Kajian

Tahun penerbitan dan nama jurnal tidak dipaparkan dalam rekod SciSpace. Abstrak menggunakan simbol “F” bagi fosforus (simbol kimia sebenar ialah P). Bilangan sampel, saiz ikan dan musim tidak dinyatakan.

Langkah Praktikal

Pengguna boleh mempelbagaikan sumber ikan air tawar dengan memasukkan toman dan haruan dalam menu. Kedua-duanya sesuai dimasak sup atau dikukus untuk mengekalkan protein tanpa menambah banyak lemak.

Soalan Lazim

Ikan mana yang lebih berkhasiat? Toman lebih tinggi protein dan kalsium, manakala haruan (gabus) lebih tinggi zat besi. Kedua-duanya mempunyai albumin yang hampir sama.

Konteks Pemakanan Am

Kalsium dan fosforus penting untuk kesihatan tulang dan gigi, manakala zat besi diperlukan untuk pembentukan hemoglobin. Isi ikan secara umum bukan sumber kalsium yang tinggi kecuali jika tulang lembut turut dimakan, seperti ikan bilis. Albumin pula ialah protein larut air yang terdapat dalam banyak makanan haiwan. Bahagian ini ialah konteks am, bukan dapatan kajian.

Perbincangan

Perbezaan kandungan zat besi yang besar antara gabus (3.40 mg/kg) dan toman (0.17 mg/kg) menarik perhatian, tetapi nilai ini agak rendah jika dibandingkan dengan sumber zat besi utama seperti daging merah. Oleh itu, kedua-dua ikan ini lebih sesuai dilihat sebagai sumber protein berkualiti berbanding sumber mineral utama. Kandungan protein toman yang mencecah 24.75% pula agak tinggi bagi isi ikan air tawar.

Nota Untuk Pembaca

Artikel ini meringkaskan abstrak kajian yang dipaparkan dalam SciSpace. Angka yang dipetik diambil terus daripada abstrak, manakala bahagian konteks, perbincangan dan langkah praktikal ialah tambahan penulis untuk membantu pembaca memahami kaitannya dengan diet harian. Dapatan kajian tentang aktiviti biologi, jika ada, tidak boleh dianggap sebagai nasihat perubatan. Pembaca yang mempunyai keadaan kesihatan tertentu, termasuk ibu berpantang atau pesakit selepas pembedahan, perlu mendapatkan nasihat pengamal perubatan sebelum bergantung kepada mana-mana makanan atau produk untuk tujuan rawatan.

Kaitan Dengan Konteks Malaysia

Di Malaysia, haruan dan toman banyak ditemui di sungai, tasik dan kawasan sawah di Semenanjung, Sabah dan Sarawak. Kedua-duanya dijual di pasar basah dan menjadi bahan utama masakan seperti sup haruan, gulai toman dan ikan bakar. Kajian dari Kalimantan Barat ini relevan kerana persekitaran sungai Borneo Indonesia hampir menyerupai persekitaran sungai di Sarawak. Namun, kajian tempatan diperlukan untuk mengesahkan sama ada komposisi ikan di Malaysia adalah serupa.

Ringkasan Angka Penting

• Albumin: toman 3.6147 g/dL; gabus 3.3076 g/dL.
• Protein: toman 24.75%; gabus 20.21%.
• Lemak: toman 0.89%; gabus 0.20%.
• Kalsium: toman 69.0 mg/kg; zat besi: gabus 3.40 mg/kg.

Kesimpulan

Toman dan haruan (gabus) dari Kalimantan Barat sama-sama tinggi protein dan rendah lemak dengan kandungan albumin hampir setara. Toman lebih tinggi protein dan kalsium, manakala gabus lebih tinggi zat besi.

Sumber Rujukan

Fitriyani, E. et al. Perbandingan Komposisi Kimia, Asam Lemak, Asam Amino Ikan Toman (Channa micropeltes) dan Ikan Gabus (Channa striata) dari Perairan Kalimantan Barat. DOI: 10.31573/manfish.v1i02.121. Tahun dan nama jurnal tidak dipaparkan dalam rekod SciSpace.

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/perbandingan-komposisi-kimia-asam-lemak-asam-amino-ikan-yow2sppvokf5

Kata Kunci

ikan toman, ikan gabus, haruan, albumin, mineral, Kalimantan Barat