Pengenalan

Nama kajian: Substrate-Driven Modulation of Nutritional Composition and Bioactive Compound Profile in Pleurotus pulmonarius Cultivated on Diversified Agri-Waste

Objektif: Mengkaji kesan empat substrat penanaman, iaitu sisa kelapa, sekam padi, sekam padi dicampur habuk kayu dan habuk kayu getah, terhadap profil unsur makro dan mikro, metabolit sekunder dan aktiviti antioksidan jasad buah cendawan Pleurotus pulmonarius.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak.

Pleurotus pulmonarius ialah cendawan tiram yang penting secara komersial dan diiktiraf kerana nilai pemakanan dan nutraseutikalnya. Di Malaysia, cendawan tiram lazimnya ditanam di atas habuk kayu getah. Namun, pengaruh substrat sisa pertanian alternatif terhadap komposisi biokimia cendawan ini masih belum difahami sepenuhnya.

Kajian oleh Kalinowska dan rakan-rakan (2026) ini membandingkan empat substrat: sisa kelapa (PpC), sekam padi (PpP100), sekam padi ditambah habuk kayu (PpP20), dan habuk kayu getah sebagai kawalan (PpS). Menariknya, kesemua substrat ini merupakan bahan yang mudah didapati di negara tropika seperti Malaysia.

Mengapa Kajian Ini Penting

Bekalan dan harga habuk kayu getah boleh berubah mengikut keadaan industri perabot dan kayu. Pengusaha cendawan memerlukan substrat alternatif yang murah, mudah didapati, dan tidak menjejaskan kualiti cendawan. Sisa kelapa dan sekam padi merupakan bahan buangan yang banyak dihasilkan di kawasan luar bandar.

Kajian ini bukan sahaja melihat hasil, tetapi juga kandungan mineral, protein, lemak, karbohidrat dan sebatian bioaktif, memberikan gambaran menyeluruh tentang kualiti nutrien cendawan yang dihasilkan.

Kaedah Kajian

Cendawan P. pulmonarius ditanam di atas empat substrat. Analisis unsur dijalankan menggunakan ICP-MS dan FAAS. GC-MS digunakan untuk profil asid lemak, karbohidrat dan fenolik. Jumlah protein ditentukan menggunakan kaedah Kjeldahl, dan spektroskopi FTIR digunakan untuk pencirian struktur. Aktiviti antioksidan dinilai melalui empat ujian, iaitu DPPH, ABTS, CUPRAC dan FRAP.

Dapatan Utama

1. Sisa kelapa menghasilkan protein tertinggi

Substrat sisa kelapa menggalakkan pengumpulan protein tertinggi dalam jasad buah cendawan. Ini merupakan dapatan penting kerana protein ialah salah satu nilai utama cendawan sebagai makanan, terutamanya bagi pengguna yang mencari sumber protein bukan daging.

2. Sisa kelapa juga meningkatkan besi, zink dan asid fenolik tertentu

Selain protein, substrat sisa kelapa meningkatkan kepekatan besi dan zink, serta asid fenolik tertentu seperti asid vanilik dan protokatekuik. Besi dan zink merupakan mineral penting yang sering kurang dalam diet sesetengah kumpulan masyarakat, jadi cendawan yang lebih kaya mineral ini memberi nilai tambah.

3. Sekam padi menggalakkan karbohidrat, terutamanya trehalosa

Substrat berasaskan sekam padi menggalakkan pengumpulan karbohidrat, khususnya trehalosa. Trehalosa ialah sejenis gula yang lazim ditemui dalam cendawan. Ini menunjukkan jenis substrat bukan sahaja mempengaruhi jumlah karbohidrat tetapi juga jenis gula dalam cendawan.

4. Habuk kayu memberi kandungan lipid tertinggi, didominasi asid linoleik

Habuk kayu getah sebagai substrat kawalan menyokong kandungan lipid tertinggi, didominasi oleh asid linoleik, iaitu asid lemak tidak tepu. Kalium pula merupakan unsur makro yang dominan dalam semua varian, tanpa mengira substrat.

5. Aktiviti antioksidan tertinggi pada sekam padi dan sisa kelapa

Aktiviti antioksidan paling tinggi dicatatkan pada cendawan yang ditanam atas sekam padi sepenuhnya (PpP100) dan sisa kelapa (PpC) dalam keempat-empat ujian. FTIR mengesahkan profil polisakarida, protein dan lipid khusus cendawan dalam semua sampel. Penyelidik merumuskan bahawa sisa pertanian merupakan alternatif mampan dan bernilai tambah kepada habuk kayu konvensional, yang mampu mengekalkan atau meningkatkan kualiti pemakanan dan nutraseutikal cendawan tiram. Dapatan antioksidan ini ialah ujian makmal, bukan pada manusia.

Konteks Pemakanan Am

Kalium merupakan mineral utama dalam kebanyakan cendawan dan sayur-sayuran. Pengambilan kalium yang mencukupi daripada makanan sering dikaitkan dengan diet seimbang. Cendawan juga mengandungi pelbagai polisakarida dan sebatian fenolik yang menjadi tumpuan kajian makanan berfungsi.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Malaysia mempunyai sumber sisa kelapa dan sekam padi yang banyak. Pengusaha cendawan boleh menilai penggunaan sisa kelapa sebagai substrat untuk menghasilkan cendawan yang lebih tinggi protein, besi dan zink, yang boleh dijadikan nilai jualan. Sekam padi pula boleh dipertimbangkan bagi pengusaha di kawasan jelapang padi. Pendekatan ini menyokong pertanian mampan dan mengurangkan pergantungan kepada habuk kayu getah.

Soalan Lazim

Adakah cendawan yang lebih tinggi zat besi lebih baik? Ia menambah nilai pemakanan, tetapi jumlah sebenar yang diperoleh bergantung kepada kuantiti cendawan yang dimakan dan cara memasak.

Batasan Kajian

Abstrak tidak memberikan angka tepat bagi kandungan protein, besi, zink atau aktiviti antioksidan, jadi magnitud perbezaan antara substrat tidak dapat dinilai. Negara kajian tidak dinyatakan. Hasil (berat cendawan) bagi setiap substrat juga tidak dilaporkan dalam abstrak, sedangkan ia merupakan faktor ekonomi yang penting bagi pengusaha.

Langkah Praktikal

Pengusaha boleh mencuba campuran substrat secara berperingkat, contohnya menggantikan sebahagian habuk kayu dengan sisa kelapa atau sekam padi, dan memantau hasil serta kualiti cendawan. Pastikan sisa kelapa dibersihkan dan dirawat dengan betul untuk mengelakkan pencemaran kulat lain. Jika ingin membuat dakwaan nutrien seperti ‘tinggi zat besi’ pada label, dapatkan analisis makmal bertauliah terlebih dahulu.

Ringkasan Angka Penting

• Empat substrat: sisa kelapa, sekam padi, sekam padi + habuk kayu, habuk kayu getah (kawalan).
• Protein, besi dan zink tertinggi: substrat sisa kelapa.
• Karbohidrat (trehalosa) tertinggi: substrat sekam padi.
• Lipid tertinggi (didominasi asid linoleik): habuk kayu.
• Empat ujian antioksidan: DPPH, ABTS, CUPRAC dan FRAP.

Kesimpulan

Jenis substrat mengubah profil nutrien cendawan tiram P. pulmonarius: sisa kelapa meningkatkan protein, besi dan zink, sekam padi meningkatkan karbohidrat, manakala habuk kayu meningkatkan lipid. Sisa pertanian ini merupakan alternatif mampan kepada habuk kayu.

Sumber Rujukan

Kalinowska, M. et al. (2026). Substrate-Driven Modulation of Nutritional Composition and Bioactive Compound Profile in Pleurotus pulmonarius Cultivated on Diversified Agri-Waste. Foods, 15(13), 2404. DOI: 10.3390/foods15132404

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/substrate-driven-modulation-of-nutritional-composition-and-y33w4vbnnhms

Kata Kunci

cendawan tiram, Pleurotus pulmonarius, sisa kelapa, sekam padi, substrat, mineral, protein