Pengenalan

Nama kajian: Nutritional Profile of Chekurmanis (Sauropus androgynus), A Less Explored Green Leafy Vegetable

Objektif: Menilai kandungan protein dan mikronutrien daun cekur manis pada peringkat kematangan berbeza, serta kebolehcapaian bio mineral.

Negara kajian: Tidak dinyatakan dalam abstrak.

Cekur manis atau sayur manis (Sauropus androgynus) merupakan pokok renek saka yang tumbuh liar di Asia Tenggara. Di Malaysia, pucuknya sering dimasak lemak, ditumis atau dimasukkan ke dalam sup. Ia dikenali sebagai sayur berkhasiat, tetapi data pemakanan yang terperinci, terutamanya mengikut peringkat kematangan daun, masih terhad.

Kajian oleh Platel Kalpana dan rakan, yang diterbitkan dalam Indian Journal of Nutrition and Dietetics pada 2017, menilai protein, serat, mineral, vitamin dan alkaloid dalam daun cekur manis pada peringkat muda, separa matang dan matang.

Mengapa Kajian Ini Penting

Penyelidik menyatakan bahawa ini merupakan laporan pertama tentang kandungan nutrien daun cekur manis pada peringkat kematangan berbeza, serta kebolehcapaian bio mineralnya. Kebolehcapaian bio merujuk kepada bahagian mineral yang dilepaskan daripada makanan semasa pencernaan dan berpotensi untuk diserap oleh badan.

Maklumat ini penting kerana kandungan mineral yang tinggi dalam makanan tidak semestinya bermakna badan dapat menyerap semuanya. Bagi sayur daun, sebatian seperti oksalat dan fitat boleh mengurangkan penyerapan mineral.

Kaedah Kajian

Daun cekur manis pada peringkat kematangan berbeza dianalisis untuk kandungan protein, jumlah serat diet, kalsium, besi, zink, niasin, beta-karotena dan vitamin E. Kebolehcapaian bio besi dan zink dinilai. Kandungan alkaloid juga diukur, termasuk kesan memasak dengan periuk tekanan terhadap kandungan alkaloid tersebut.

Dapatan Utama

1. Protein sekitar 22 g/100 g, tidak berubah mengikut kematangan

Kandungan protein daun cekur manis kekal sekitar 22.0 g bagi setiap 100 g pada semua peringkat kematangan. Ini merupakan nilai yang tinggi bagi sayur daun, walaupun abstrak tidak menyatakan sama ada nilai ini berdasarkan berat kering atau berat segar.

Jumlah serat diet pula berada dalam julat 34% hingga 36% pada peringkat kematangan berbeza, menunjukkan cekur manis merupakan sumber serat yang sangat baik.

2. Daun matang lebih tinggi kalsium, daun muda lebih mudah diserap

Daun yang matang sepenuhnya mengandungi kalsium yang jauh lebih tinggi berbanding daun muda. Kandungan besi pula antara 3.89 hingga 4.50 mg/100 g, manakala zink antara 1.26 hingga 1.48 mg/100 g.

Menariknya, kebolehcapaian bio besi dan zink jauh lebih tinggi dalam daun muda. Ini bermakna walaupun kandungan mineral berbeza sedikit, daun muda mungkin membekalkan lebih banyak besi dan zink yang boleh digunakan oleh badan.

3. Kaya niasin, beta-karotena dan vitamin E

Daun muda dan separa matang mengandungi niasin sebanyak 74 dan 69 mg/100 g masing-masing. Kandungan beta-karotena antara 7,400 hingga 9,250 µg/100 g, manakala vitamin E antara 15.6 hingga 17.6 mg/100 g.

Nilai beta-karotena dan vitamin E ini menunjukkan cekur manis merupakan sumber vitamin larut lemak yang sangat baik. Memasak dengan sedikit minyak atau santan, seperti dalam masak lemak, boleh membantu penyerapan vitamin larut lemak ini.

4. Alkaloid lebih tinggi dalam daun matang, berkurang apabila dimasak

Daun cekur manis mengandungi alkaloid, dan kandungannya jauh lebih tinggi dalam daun matang (1,740 mg/100 g) berbanding daun muda (1,439 mg/100 g). Kandungan alkaloid berkurang dengan ketara apabila daun dimasak dengan periuk tekanan.

Dapatan ini menyokong amalan tradisional memasak cekur manis sebelum dimakan, bukannya memakannya mentah dalam kuantiti yang banyak.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi pengguna, cekur manis merupakan sayur yang padat nutrien dan mudah ditanam di halaman rumah. Pucuk muda lebih sesuai jika tujuannya mendapatkan besi dan zink yang mudah diserap. Sebagai konteks am, pengambilan jus cekur manis mentah dalam kuantiti besar untuk tujuan menurunkan berat badan pernah dikaitkan dengan masalah paru-paru di Taiwan pada tahun 1990-an. Oleh itu, cara pengambilan tradisional, iaitu dimasak sebagai sayur dalam kuantiti biasa, adalah lebih selamat.

Batasan Kajian

Abstrak tidak menyatakan negara kajian, asal sampel, atau sama ada nilai nutrien dilaporkan berdasarkan berat kering atau segar. Kesan memasak hanya dinilai terhadap alkaloid, bukan terhadap vitamin dan mineral. Jenis alkaloid juga tidak dinyatakan.

Langkah Praktikal

Petik pucuk muda untuk dimasak bagi mendapatkan rasa yang lebih lembut dan mineral yang lebih mudah diserap. Masak cekur manis sebelum dimakan, contohnya masak lemak, tumis bersama telur atau dalam sup. Elakkan mengambil jus cekur manis mentah dalam kuantiti besar. Gabungkan dengan makanan kaya vitamin C, seperti tomato atau limau, untuk membantu penyerapan zat besi.

Konteks Pemakanan Am

Kebolehcapaian bio ialah langkah penting dalam memahami nilai sebenar mineral dalam sayur. Sayur daun hijau sering mengandungi sebatian seperti oksalat, fitat dan tanin yang boleh mengikat mineral seperti besi, zink dan kalsium, menjadikannya kurang tersedia untuk diserap. Inilah sebabnya kandungan mineral yang tinggi tidak semestinya bermakna sumbangan yang tinggi kepada badan.

Vitamin E dan beta-karotena larut dalam lemak. Memasak sayur dengan sedikit minyak atau santan membantu penyerapan kedua-dua vitamin ini, dan inilah antara sebab masakan tradisional seperti masak lemak cekur manis sesuai dari segi pemakanan.

Ringkasan Angka Penting

• Protein: sekitar 22.0 g/100 g pada semua peringkat kematangan.
• Jumlah serat diet: 34–36%.
• Besi: 3.89–4.50 mg/100 g; zink: 1.26–1.48 mg/100 g.
• Beta-karotena: 7,400–9,250 µg/100 g; vitamin E: 15.6–17.6 mg/100 g.
• Alkaloid: 1,740 mg/100 g (matang) berbanding 1,439 mg/100 g (muda).

Kesimpulan

Daun cekur manis kaya protein, serat, beta-karotena, vitamin E dan niasin. Daun muda membekalkan besi dan zink yang lebih mudah diserap, manakala alkaloid lebih tinggi dalam daun matang tetapi berkurang apabila dimasak dengan periuk tekanan.

Sumber Rujukan

Platel Kalpana et al. (2017). Nutritional Profile of Chekurmanis (Sauropus androgynus), A Less Explored Green Leafy Vegetable. The Indian Journal of Nutrition and Dietetics, 54(3), 243–252. DOI: 10.21048/IJND.2017.54.3.15765

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/nutritional-profile-of-chekurmanis-sauropus-androgynus-a-5g1g9y3hpm

Kata Kunci

cekur manis, sayur manis, Sauropus androgynus, protein, beta-karotena, vitamin E, kebolehcapaian bio