Pengenalan
Nama kajian: Preliminary studies on the evaluation of nutritional composition of unripe and ripe ‘Kundang’ fruits (Bouea macrophylla Griffith)
Objektif: Menilai komposisi buah kundang muda dan masak, merangkumi analisis proksimat, profil asid amino, mineral dan kandungan logam berat.
Negara kajian: Malaysia (abstrak menyatakan buah ini dimakan segar atau dimasak di Malaysia).
Kundang (Bouea macrophylla) ialah buah tempatan yang sinonim dengan musim buah di kampung. Buah mudanya yang masam sering dijadikan jeruk, sambal atau dicicah dengan garam, manakala buah masak yang berwarna kuning jingga dimakan segar. Di Malaysia, buah ini dimakan sama ada segar atau dimasak, namun maklumat saintifik tentang kandungan nutriennya masih sedikit.
Kajian awal oleh Rajan dan rakan-rakan ini menilai komposisi pemakanan kundang pada dua peringkat kematangan, iaitu muda dan masak. Selain nutrien, penyelidik turut memeriksa kehadiran logam berat untuk menilai aspek keselamatan buah ini.
Mengapa Kajian Ini Penting
Kundang merupakan antara buah nadir yang semakin jarang ditemui kerana pokoknya tinggi, berbuah bermusim dan kurang ditanam secara komersial. Data pemakanan yang jelas boleh menjadi asas untuk mempromosikan penanaman dan pengkomersialan buah ini, sekali gus membantu memelihara warisan buah tempatan.
Perbandingan antara buah muda dan masak juga penting kerana kedua-duanya dimakan secara meluas tetapi dalam cara yang berbeza. Pengguna jarang mengetahui sama ada buah muda yang masam sebenarnya lebih atau kurang berkhasiat berbanding buah masak yang manis.
Kaedah Kajian
Buah kundang muda dan masak dianalisis untuk komposisi proksimat (lembapan, abu, lipid kasar, serat kasar dan protein kasar), profil asid amino, kandungan mineral, dan kandungan logam berat iaitu kadmium, nikel, merkuri, plumbum dan arsenik.
Dapatan Utama
1. Kundang muda lebih tinggi nutrien proksimat
Buah kundang muda mempunyai kandungan lembapan, abu, lipid kasar, serat kasar dan protein kasar yang lebih tinggi berbanding buah masak. Ini bermakna kundang muda yang biasa dijadikan jeruk atau sambal sebenarnya menyumbang lebih banyak protein dan serat.
Perubahan ini selari dengan proses pemasakan buah secara umum, di mana komponen tertentu ditukar atau dicairkan apabila buah menjadi lebih manis dan lembut.
2. Asid amino perlu lebih tinggi pada buah muda
Dari segi kandungan asid amino, buah muda mengandungi lebih banyak asid amino perlu berbanding buah masak. Asid amino perlu ialah asid amino yang tidak dapat dihasilkan oleh badan dan mesti diperoleh daripada makanan. Walaupun buah bukan sumber protein utama, dapatan ini menambah nilai pemakanan kundang muda.
3. Kaya mineral, terutamanya kalium
Kedua-dua buah muda dan masak didapati kaya dengan mineral perlu, dengan kalium (K) sebagai mineral paling banyak. Kalium ialah mineral penting yang terdapat dalam banyak buah-buahan dan merupakan antara mineral yang diperlukan tubuh dalam jumlah yang agak besar.
4. Logam berat dalam jumlah surih sahaja
Logam berat seperti kadmium, nikel, merkuri, plumbum dan arsenik hanya dikesan dalam jumlah surih, iaitu kurang daripada 5.0 mg/kg, dalam kedua-dua buah muda dan masak. Penemuan ini memberi gambaran awal bahawa buah kundang yang dikaji tidak mengandungi logam berat dalam jumlah tinggi.
Penyelidik merumuskan bahawa kedua-dua buah muda dan masak mempunyai jumlah sebatian penting dari segi pemakanan yang mencukupi dan berpotensi diterokai untuk tujuan komersial.
Perbincangan
Dapatan bahawa buah muda lebih tinggi nutrien proksimat berbanding buah masak bukanlah unik kepada kundang. Semasa pemasakan, buah biasanya mengalami perubahan seperti penukaran kanji kepada gula, pelembutan tisu dan peningkatan kandungan air relatif, yang boleh mencairkan kepekatan komponen lain. Oleh itu, buah muda yang masam dan keras sering mempunyai profil nutrien yang berbeza berbanding buah masak yang manis dan lembut.
Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia
Bagi pengguna, kundang muda dan masak sama-sama boleh dinikmati sebagai sebahagian daripada diet yang pelbagai. Bagi industri, dapatan ini menyokong pengkomersialan produk berasaskan kundang seperti jeruk, sos, jem atau minuman. Usaha menanam semula pokok kundang di dusun dan kebun komuniti juga boleh menyumbang kepada pemeliharaan buah nadir serta membuka peluang pendapatan baharu kepada pekebun kecil.
Batasan Kajian
Ini merupakan kajian awal, dan abstrak tidak menyatakan nilai angka bagi setiap komponen proksimat atau mineral. Bilangan sampel, lokasi pokok dan musim pengambilan sampel juga tidak dinyatakan. Kandungan nutrien dan logam berat boleh berbeza mengikut tanah dan persekitaran, jadi pengesahan dengan lebih banyak sampel diperlukan.
Langkah Praktikal
Pengguna boleh menikmati kundang muda dalam bentuk ulam, jeruk atau sambal dan kundang masak sebagai buah segar. Bagi pengusaha produk kundang, analisis keselamatan makanan termasuk logam berat wajar dilakukan secara berkala, terutamanya jika buah diperoleh dari kawasan yang berhampiran jalan raya atau kawasan perindustrian.
Ringkasan Angka Penting
Dua peringkat kematangan dibandingkan: kundang muda dan masak.
Kundang muda lebih tinggi: lembapan, abu, lipid kasar, serat kasar, protein kasar dan asid amino perlu.
Mineral paling banyak: kalium.
Logam berat (Cd, Ni, Hg, Pb, As): kurang daripada 5.0 mg/kg.
Nota Untuk Pembaca
Nilai pemakanan buah dalam kajian makmal diukur pada sampel tertentu. Buah kundang yang dibeli di pasar mungkin berbeza dari segi kematangan, saiz dan tempoh simpanan. Oleh itu, dapatan ini sebaiknya digunakan sebagai panduan umum tentang perbezaan antara buah muda dan masak, bukan nilai tepat bagi setiap buah. Kepelbagaian buah dalam diet tetap merupakan amalan yang paling baik untuk mendapatkan pelbagai nutrien.
Kesimpulan
Kundang muda mengandungi lebih banyak nutrien proksimat dan asid amino perlu berbanding kundang masak, manakala kedua-duanya kaya kalium dan hanya mengandungi logam berat dalam jumlah surih. Buah tempatan ini mempunyai nilai pemakanan yang wajar diketengahkan dan dikomersialkan.
Sumber Rujukan
Rajan, N.S., Bhat, R. & Karim, A.A. (2014). Preliminary studies on the evaluation of nutritional composition of unripe and ripe ‘Kundang’ fruits (Bouea macrophylla Griffith). International Food Research Journal, 21(3), 949–954.
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/preliminary-studies-on-the-evaluation-of-nutritional-1gh2xblawi
Kata Kunci
kundang, Bouea macrophylla, komposisi proksimat, asid amino, kalium, buah nadir
