Pengenalan

Nama kajian: A Comparative Assessment of Nutritional Composition, Total Phenolic, Total Flavonoid, Antioxidant Capacity, and Antioxidant Vitamins of Two Types of Malaysian Underutilized Fruits (Averrhoa Bilimbi and Averrhoa Carambola)

Objektif: Menentukan dan membandingkan komposisi nutrisi, jumlah fenolik, jumlah flavonoid, kapasiti antioksidan dan vitamin antioksidan bagi belimbing buluh (Averrhoa bilimbi) dan belimbing besi (Averrhoa carambola).

Negara kajian: Malaysia (buah-buahan kurang dimanfaatkan Malaysia, seperti dinyatakan dalam tajuk kajian).

Belimbing buluh dan belimbing besi ialah dua buah tempatan yang sangat dikenali dalam masyarakat Malaysia. Belimbing buluh lazimnya digunakan sebagai bahan perasa masam dalam masakan seperti gulai, sambal dan jeruk, manakala belimbing besi atau belimbing manis dimakan segar atau dijadikan jus. Walaupun mudah didapati di halaman rumah dan pasar tani, kedua-dua buah ini masih dikategorikan sebagai buah kurang dimanfaatkan kerana nilai komersial dan data pemakanannya belum diterokai sepenuhnya.

Kajian oleh Yan dan rakan-rakan ini membandingkan secara langsung kandungan nutrisi kedua-dua buah daripada genus yang sama. Selain nutrien asas seperti protein, lemak, karbohidrat dan serat, penyelidik turut mengukur sebatian fenolik, flavonoid, vitamin antioksidan serta keupayaan antioksidan. Perbandingan sebegini membantu pengguna dan industri memahami kelebihan khusus setiap buah.

Mengapa Kajian Ini Penting

Pangkalan data komposisi makanan bagi buah tempatan masih terhad berbanding buah import seperti epal atau oren. Tanpa data yang jelas, sukar bagi pakar pemakanan, pengusaha makanan dan pengguna untuk menilai nilai sebenar buah tempatan dalam diet harian. Kajian perbandingan seperti ini mengisi sebahagian jurang tersebut.

Selain itu, minat terhadap makanan berfungsi yang kaya antioksidan semakin meningkat. Mengetahui buah manakah yang lebih kaya sebatian fenolik atau vitamin antioksidan membuka peluang kepada pembangunan produk nilai tambah berasaskan buah tempatan, sekali gus memberi pulangan kepada pekebun kecil.

Kaedah Kajian

Buah belimbing buluh dan belimbing besi dianalisis untuk komposisi proksimat (lembapan, abu, karbohidrat, protein, lemak dan serat diet), jumlah kandungan fenolik, jumlah flavonoid, serta vitamin A, C dan E. Kapasiti antioksidan dinilai menggunakan dua ujian, iaitu ujian pelunturan beta-karotena dan ujian pemerangkapan radikal DPPH. Perbezaan antara kedua-dua buah diuji secara statistik pada aras keertian p < 0.05.

Dapatan Utama

1. Belimbing buluh lebih tinggi dalam hampir semua nutrien asas

Belimbing buluh didapati mengandungi lebih banyak lembapan, abu, karbohidrat, protein, lemak dan serat diet berbanding belimbing besi. Dapatan ini agak mengejutkan kerana belimbing buluh biasanya dianggap sekadar bahan perasa masam, bukan sumber nutrien.

Kandungan serat diet yang lebih tinggi khususnya menjadikan belimbing buluh berpotensi menyumbang kepada pengambilan serat harian apabila digunakan dalam masakan.

2. Belimbing besi lebih tinggi fenolik, belimbing buluh lebih tinggi flavonoid

Jumlah kandungan fenolik lebih tinggi dalam belimbing besi, manakala belimbing buluh menghasilkan jumlah flavonoid yang lebih banyak. Ini menunjukkan kedua-dua buah mempunyai profil sebatian bioaktif yang berbeza walaupun berasal daripada genus yang sama.

3. Vitamin A, C dan E lebih tinggi dalam belimbing buluh

Kandungan vitamin A, C dan E dalam belimbing buluh lebih tinggi berbanding belimbing besi. Ketiga-tiga vitamin ini dikenali sebagai vitamin antioksidan. Ini menambah lagi kelebihan pemakanan belimbing buluh yang sering dipandang ringan.

4. Namun, aktiviti antioksidan belimbing besi lebih kuat

Walaupun belimbing buluh lebih kaya vitamin antioksidan, aktiviti antioksidan dan pemerangkapan radikal belimbing besi adalah lebih tinggi secara signifikan (p < 0.05) dalam kedua-dua ujian beta-karotena dan DPPH.

Penyelidik merumuskan bahawa belimbing besi merupakan makanan antioksidan semula jadi yang berpotensi, dan sumbangan sebatian fenolik kepada kapasiti antioksidannya lebih besar berbanding vitamin antioksidan. Dalam erti kata lain, kekuatan antioksidan belimbing besi datang terutamanya daripada fenolik, bukan vitamin.

Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia

Bagi pengguna, kajian ini menunjukkan bahawa kedua-dua jenis belimbing mempunyai kelebihan masing-masing. Belimbing buluh boleh dihargai sebagai sumber serat dan vitamin, manakala belimbing besi sebagai buah yang kaya sebatian fenolik. Mengambil pelbagai jenis buah tempatan dapat memberi gabungan nutrien yang lebih lengkap.

Bagi industri, data ini menyokong pembangunan produk seperti jus, serbuk buah atau minuman berfungsi berasaskan belimbing besi, serta produk jeruk atau perasa berasaskan belimbing buluh yang boleh dipasarkan dengan maklumat pemakanan.

Batasan Kajian

Abstrak tidak menyatakan nilai angka bagi setiap parameter, varieti atau tahap kematangan buah yang digunakan, serta lokasi penanaman secara khusus. Kandungan nutrien buah boleh berbeza mengikut kematangan, tanah dan musim, jadi keputusan ini perlu ditafsirkan sebagai gambaran perbandingan, bukan nilai tetap. Aktiviti antioksidan juga diukur di makmal, dan ia tidak semestinya mencerminkan kesan dalam badan manusia.

Langkah Praktikal

Pengguna boleh memasukkan belimbing buluh dalam masakan harian seperti gulai, sambal atau ulam, dan menjadikan belimbing besi sebagai pilihan buah segar atau jus tanpa gula tambahan. Pengusaha IKS yang ingin memproses buah ini wajar menghantar sampel produk untuk analisis nutrisi supaya label makanan lebih tepat dan meyakinkan pembeli.

Ringkasan Angka Penting

• Dua buah dibandingkan: belimbing buluh dan belimbing besi.

• Belimbing buluh lebih tinggi: lembapan, abu, karbohidrat, protein, lemak, serat diet, serta vitamin A, C dan E.

• Belimbing besi lebih tinggi: jumlah fenolik dan aktiviti antioksidan (p < 0.05).

• Belimbing buluh lebih tinggi jumlah flavonoid.

Kesimpulan

Belimbing buluh lebih kaya nutrien asas dan vitamin antioksidan, manakala belimbing besi menunjukkan aktiviti antioksidan yang lebih kuat terutamanya hasil sumbangan sebatian fenolik. Kedua-dua buah tempatan ini wajar diberi perhatian lebih sebagai sumber pemakanan dan bahan mentah produk nilai tambah.

Sumber Rujukan

Yan, S.W., Ramasamy, R., Alitheen, N.B. et al. (2013). A Comparative Assessment of Nutritional Composition, Total Phenolic, Total Flavonoid, Antioxidant Capacity, and Antioxidant Vitamins of Two Types of Malaysian Underutilized Fruits (Averrhoa Bilimbi and Averrhoa Carambola). International Journal of Food Properties, 16(6), 1231–1244. DOI: 10.1080/10942912.2011.582975

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/a-comparative-assessment-of-nutritional-composition-total-2kdhtf9uik

Kata Kunci

belimbing buluh, belimbing besi, komposisi nutrisi, antioksidan, vitamin, buah kurang dimanfaatkan