Pengenalan
Nama kajian: Antioxidant Activity, Ascorbic Acid, and Beta Carotene of Sumatran Red Tampoi (Baccaurea costulata) and Rambai (Baccaurea motleyana) Fruits
Objektif: Menilai aktiviti antioksidan, kandungan asid askorbik (vitamin C) dan beta-karotena dalam dua spesies Baccaurea Sumatera yang kurang dimanfaatkan.
Negara kajian: Indonesia (Sumatera).
Genus Baccaurea mengandungi beberapa buah hutan yang dikenali di Malaysia, termasuk rambai (Baccaurea motleyana) dan pelbagai jenis tampoi. Buah-buahan ini biasanya bermusim, dijual di pasar tani tempatan, dan jarang dikaji dari segi nilai pemakanan berbanding buah komersial seperti oren atau epal.
Kajian oleh Pardede dan rakan-rakan ini membandingkan tampoi merah (Baccaurea costulata) dan rambai yang berasal dari Sumatera. Objektifnya ialah menilai aktiviti antioksidan, kandungan vitamin C dan beta-karotena dalam kedua-dua buah, serta hubungan antara nutrien tersebut dengan aktiviti antioksidan.
Mengapa Kajian Ini Penting
Vitamin C dan beta-karotena (pelopor vitamin A) merupakan dua nutrien penting yang banyak diperoleh daripada buah-buahan. Mengetahui kandungan nutrien ini dalam buah tempatan membantu pengguna membuat pilihan makanan yang pelbagai dan mengurangkan pergantungan kepada buah import.
Bagi Malaysia yang berkongsi flora dengan Sumatera, dapatan kajian ini relevan kerana spesies Baccaurea yang sama atau berkait rapat turut tumbuh di hutan dan dusun tradisional di Semenanjung dan Borneo.
Kaedah Kajian
Warna buah diukur menggunakan kromameter tangan. Aktiviti antioksidan dinilai melalui kaedah perangkap radikal bebas DPPH, dan dinyatakan sebagai IC50, iaitu kepekatan yang diperlukan untuk merencat 50% radikal. Nilai IC50 yang lebih rendah bermakna aktiviti antioksidan lebih kuat. Kandungan asid askorbik dan beta-karotena turut ditentukan, dan korelasi antara nutrien dengan aktiviti antioksidan dianalisis.
Dapatan Utama
1. Warna yang berbeza ketara
Isi tampoi merah berwarna jingga, manakala rambai berwarna kuning pucat. Nilai warna ‘a’ (kemerahan) ialah 29.22 ± 0.51 bagi tampoi merah dan hanya 2.67 ± 0.58 bagi rambai. Perbezaan warna ini memberi petunjuk awal tentang perbezaan kandungan pigmen seperti karotenoid.
2. Tampoi merah mempunyai antioksidan lebih kuat
IC50 tampoi merah ialah 51.63 ± 3.42 µg/g, menunjukkan sifat antioksidan yang kuat. IC50 rambai pula ialah 76.95 ± 1.28 µg/g, iaitu pada tahap sederhana. Dengan kata lain, jus tampoi merah memerlukan kepekatan lebih rendah untuk merencat radikal bebas.
3. Vitamin C tampoi merah 55.86 mg/100 g
Kandungan asid askorbik tampoi merah ialah 55.86 ± 1.73 mg/100 g, berbanding 37.30 ± 2.34 mg/100 g bagi rambai. Kedua-dua nilai ini menunjukkan bahawa buah Baccaurea merupakan sumber vitamin C yang baik.
Sebagai perbandingan umum, nilai sebegini setanding dengan beberapa buah sitrus yang sering dianggap sebagai sumber utama vitamin C.
4. Beta-karotena hampir enam kali ganda lebih tinggi
Kandungan beta-karotena tampoi merah ialah 150.77 ± 2.16 µg/g, jauh lebih tinggi berbanding rambai (25.36 ± 1.37 µg/g). Ini selari dengan warna jingga tampoi merah, kerana beta-karotena ialah pigmen berwarna jingga.
5. Beta-karotena paling berkait dengan aktiviti antioksidan
Analisis korelasi menunjukkan hubungan positif yang kuat antara aktiviti antioksidan dengan beta-karotena (r² = 0.90) dan hubungan positif sederhana dengan asid askorbik (r² = 0.77). Penyelidik merumuskan bahawa kedua-dua buah Baccaurea berkhasiat kerana kandungan vitamin C dan beta-karotena yang tinggi, dan kedua-dua nutrien menyumbang dengan ketara kepada aktiviti antioksidan.
Konteks Pemakanan Am
Vitamin C membantu fungsi imun, pembentukan kolagen dan penyerapan zat besi daripada makanan tumbuhan. Beta-karotena pula ditukarkan oleh tubuh kepada vitamin A, yang penting untuk penglihatan dan kesihatan kulit. Secara umum, buah berwarna jingga, merah dan kuning cenderung lebih kaya karotenoid. Kedua-dua nutrien ini sensitif kepada haba, cahaya dan oksigen, jadi cara penyimpanan dan pemprosesan mempengaruhi jumlah yang sampai kepada pengguna.
Soalan Lazim
Adakah rambai di Malaysia mempunyai kandungan yang sama? Kandungan nutrien boleh berbeza mengikut kawasan, tanah dan varieti, jadi angka dari Sumatera hanya sebagai panduan umum. Adakah buah ini perlu dimakan bersama kulit? Kajian ini menganalisis isi atau jus buah, bukan kulit.
Implikasi Kepada Pengguna dan Industri di Malaysia
Bagi pengguna, tampoi dan rambai boleh dijadikan pilihan buah tempatan bermusim yang menyumbang vitamin C dan pelopor vitamin A. Memilih buah berwarna jingga atau merah seperti tampoi merah boleh membantu menambah pengambilan karotenoid.
Bagi industri, buah Baccaurea berpotensi dibangunkan sebagai jus, puri atau bahan pewarna semula jadi. Pengusaha dusun tradisional dan agensi pertanian boleh mempertimbangkan pemuliharaan dan penanaman semula spesies ini sebagai sumber buah alternatif.
Batasan Kajian
Kajian ini hanya melibatkan dua spesies dari Sumatera dan abstrak tidak menyatakan bilangan sampel, peringkat kematangan atau lokasi tepat pengambilan buah. Kandungan nutrien buah hutan boleh berbeza mengikut tanah, iklim dan pokok induk. Nutrien lain seperti mineral, serat dan gula tidak dilaporkan.
Langkah Praktikal
Makan tampoi dan rambai dalam keadaan segar untuk memaksimumkan vitamin C, kerana vitamin ini mudah musnah oleh haba dan penyimpanan lama. Simpan buah di tempat sejuk dan makan dalam beberapa hari selepas dibeli. Bagi pengusaha jus, elakkan pemanasan berlebihan dan gunakan bekas tertutup untuk mengurangkan kehilangan vitamin C.
Ringkasan Angka Penting
- Vitamin C: tampoi merah 55.86 mg/100 g; rambai 37.30 mg/100 g.
- Beta-karotena: tampoi merah 150.77 µg/g; rambai 25.36 µg/g.
- IC50 DPPH: tampoi merah 51.63 µg/g; rambai 76.95 µg/g.
- Korelasi antioksidan: beta-karotena r² = 0.90; asid askorbik r² = 0.77.
Kesimpulan
Tampoi merah dan rambai Sumatera merupakan sumber vitamin C dan beta-karotena yang baik, dengan tampoi merah mencatatkan kandungan kedua-dua nutrien dan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi.
Sumber Rujukan
Pardede, E. et al. (2024). Antioxidant Activity, Ascorbic Acid, and Beta Carotene of Sumatran Red Tampoi (Baccaurea costulata) and Rambai (Baccaurea motleyana) Fruits. Agro Bali: Agricultural Journal, 7(3), 708–718. DOI: 10.37637/ab.v7i3.1980
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/antioxidant-activity-ascorbic-acid-and-beta-carotene-of-70pra0112i3a
Kata Kunci
tampoi, rambai, Baccaurea, vitamin C, beta-karotena, buah hutan
