Pengenalan
Nama kajian: Melatonin enriched chitosan coating prolonged shelf life and preserved postharvest qualities of ambiently stored banana
Objektif: Menilai tindak balas melatonin dan kitosan, secara bersendirian dan gabungan, terhadap kualiti dan daya simpanan pisang cv. Vaibalhla yang disimpan pada suhu bilik.
Negara kajian: India (Universiti Mizoram, Aizawl).
Di banyak negara tropika membangun, pisang lazimnya disimpan dan didagangkan pada suhu bilik. Keadaan ini menyebabkan pisang cepat rosak dan jangka hayatnya pendek. Penyimpanan sejuk boleh membantu, tetapi kosnya tinggi dan pisang juga sensitif kepada kecederaan sejuk pada suhu rendah.
Melatonin, sebatian semula jadi yang turut ditemui dalam tumbuhan, didapati boleh melambatkan pemasakan dan penuaan buah. Kitosan pula ialah biopolimer terbiodegradasi daripada kulit krustasea yang boleh membentuk salutan nipis pada buah, mengekalkan kualiti dan menghalang pertumbuhan mikrob. Kajian ini menguji gabungan kedua-duanya pada pisang Vaibalhla (Tall Cavendish, AAA).
Mengapa Kajian Ini Penting
Kebimbangan pengguna terhadap sisa bahan kimia pada buah semakin meningkat. Rawatan lepas tuai berasaskan bahan semula jadi dan terbiodegradasi seperti kitosan dan melatonin dilihat sebagai alternatif yang lebih selamat dan mesra alam berbanding racun kulat sintetik.
Kitosan juga boleh dihasilkan daripada sisa kulit udang dan ketam, yang banyak terdapat di negara seperti Malaysia. Ini membuka peluang menukar sisa industri makanan laut kepada produk bernilai tinggi untuk industri buah-buahan.
Kaedah Kajian
Kajian dijalankan di Makmal Penyelidikan Lepas Tuai, Universiti Mizoram, India pada April hingga Mei 2022. Pisang hijau matang disimpan pada suhu bilik (26±3°C, kelembapan relatif 75±6%). Sembilan rawatan diuji dengan lima replikasi: melatonin (MLT) 200 µM dan 500 µM; kitosan (CH) 1% dan 1.5%; empat gabungan MLT dan CH; dan kawalan yang dicelup air. Parameter yang diukur termasuk kehilangan berat, kekerasan, warna kulit, TSS, gula, kanji, asid askorbik, fenolik, aktiviti antioksidan, kereputan dan jangka hayat.
Dapatan Utama
1. Gabungan melatonin dan kitosan lebih baik daripada rawatan tunggal
Aplikasi gabungan MLT + CH pada pisang hijau matang mengekalkan kualiti buah dan jangka hayat yang lebih baik semasa penyimpanan berbanding rawatan tunggal. Rawatan terbaik ialah T5, iaitu MLT 200 µM + CH 1%.
2. Kehilangan berat rendah dan buah kekal keras
Buah yang dirawat dengan T5 mempunyai kehilangan berat minimum (9.87%), kekerasan tinggi (21.45 N/cm²), dan warna kulit yang sangat baik (L: 87.67, a: 12.16, b: 62.97). Kekerasan yang tinggi menunjukkan isi buah belum lembik, manakala warna kulit yang baik penting untuk daya tarikan pasaran.
3. Pemasakan dilambatkan sehingga 12 hari
T5 melambatkan pengumpulan TSS (11.15 °Brix) dan jumlah gula (11.76%), serta memperlahankan penguraian kanji (2.12%). Ini menunjukkan proses pemasakan diperlahankan sehingga 12 hari selepas penyimpanan.
Dalam pemasakan pisang, kanji ditukarkan kepada gula. Penguraian kanji yang perlahan bermakna buah kekal pada peringkat hijau lebih lama.
4. Nilai pemakanan dan antioksidan dikekalkan
Rawatan gabungan ini mengekalkan asid askorbik yang tinggi (16.96 mg/100 g), fenolik (0.49 mg GAE/g) dan aktiviti antioksidan (41.36% perencatan DPPH). Kereputan buah juga minimum, iaitu 8.33%.
5. Jangka hayat 17.20 hari berbanding 10.60 hari
Dapatan paling penting ialah T5 mencatatkan jangka hayat maksimum, iaitu 17.20 hari, berbanding kawalan yang hanya 10.60 hari. Ini merupakan peningkatan kira-kira 62% dalam tempoh pisang boleh dipasarkan pada suhu bilik.
Batasan Kajian
Kajian ini menggunakan satu kultivar (Vaibalhla) dan dijalankan dalam satu musim. Kos melatonin dan kitosan pada skala komersial tidak dinilai, dan penerimaan rasa oleh pengguna selepas pemasakan juga tidak dinyatakan dalam abstrak. Rawatan juga perlu mematuhi peraturan keselamatan makanan sebelum digunakan secara komersial.
Implikasi dan Langkah Praktikal
Suhu bilik dalam kajian ini (26±3°C) hampir sama dengan keadaan di Malaysia, menjadikan dapatan ini sangat relevan. Salutan kitosan merupakan teknologi yang agak mudah, iaitu buah dicelup dalam larutan kemudian dikeringkan. Bagi pengeksport dan pemborong pisang tempatan, kaedah ini berpotensi mengurangkan kehilangan semasa pengangkutan dan meluaskan jangkauan pasaran. Bagi pengusaha IKS, ia boleh dijadikan nilai tambah untuk pisang premium.
Kaitan Dengan Industri Pisang Malaysia
Malaysia mempunyai industri pemprosesan udang dan ketam yang menghasilkan sisa kulit dalam jumlah besar, iaitu sumber utama kitosan. Penghasilan salutan kitosan secara tempatan berpotensi menurunkan kos rawatan lepas tuai dan menyokong eksport pisang segar. Penyelidik dan agensi tempatan boleh menilai formula salutan yang sesuai untuk pisang Berangan, Cavendish dan Rastali yang mempunyai ciri kulit dan kadar pemasakan yang berbeza. Kerjasama antara institusi penyelidikan, industri makanan laut dan pengusaha pisang boleh mempercepatkan pengkomersialan teknologi ini.
Ringkasan Angka Penting
-
Jangka hayat: 17.20 hari (MLT 200 µM + CH 1%) berbanding 10.60 hari (kawalan).
-
Kehilangan berat: 9.87%; kekerasan: 21.45 N/cm².
-
Asid askorbik: 16.96 mg/100 g; kereputan: 8.33%.
-
Suhu simpanan: 26±3°C; kelembapan relatif: 75±6%.
Kesimpulan
Salutan melatonin 200 µM + kitosan 1% melambatkan pemasakan, mengekalkan kekerasan, warna dan nilai pemakanan, serta memanjangkan jangka hayat pisang pada suhu bilik kepada 17.20 hari berbanding 10.60 hari bagi kawalan.
Sumber Rujukan
Mandal, D., Lalrinsangi, C., Lalhruaitluangi, N., Fanai, A.V. & Lalduhsangi, R.C. (2025). Melatonin enriched chitosan coating prolonged shelf life and preserved postharvest qualities of ambiently stored banana. Research on Crops. DOI: 10.31830/2348-7542.2025.roc-1225
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/melatonin-enriched-chitosan-coating-prolonged-shelf-life-and-k3ydxce97t81
Kata Kunci
lepas tuai, kitosan, melatonin, salutan boleh dimakan, jangka hayat, penyimpanan suhu bilik
