Pengenalan
Nama kajian: Comparative Assessment of Postharvest Treatments for Extending Shelf Life of Two Banana Cultivars in Bangladesh
Objektif: Menilai jangka hayat dan kualiti dua kultivar pisang, Amritasagar dan Mehersagar, di bawah enam rawatan lepas tuai.
Negara kajian: Bangladesh.
Pisang ialah buah klimakterik, iaitu buah yang terus masak selepas dituai dengan bantuan hormon etilena. Sekali proses pemasakan bermula, ia berlaku dengan cepat dan sukar dihentikan. Akibatnya, pisang mudah rosak semasa pengangkutan, penyimpanan dan pemasaran.
Di Bangladesh, pengendalian, pengangkutan dan penyimpanan yang tidak sempurna, serta amalan pemasakan tradisional, menyebabkan kehilangan lepas tuai yang besar. Kajian ini membandingkan beberapa rawatan lepas tuai yang mudah dan murah untuk mencari kaedah terbaik memanjangkan jangka hayat pisang.
Mengapa Kajian Ini Penting
Kehilangan lepas tuai pisang di negara membangun boleh mencapai tahap yang tinggi. Setiap biji pisang yang rosak sebelum sampai kepada pengguna bermakna kerugian kepada petani, peraih dan peruncit, serta pembaziran sumber seperti air, baja dan tenaga kerja yang digunakan untuk menghasilkannya.
Rawatan lepas tuai yang murah dan mudah diamalkan sangat diperlukan, terutamanya bagi pekebun kecil yang tidak mempunyai akses kepada bilik sejuk atau kemudahan pemasakan terkawal.
Kaedah Kajian
Eksperimen dua faktor menggunakan reka bentuk rawak lengkap (CRD) dengan tiga replikasi. Dua kultivar, Amritasagar dan Mehersagar, dinilai di bawah enam rawatan: kawalan, penyimpanan sejuk pada 14°C, asid askorbik, kalium aluminium sulfat (tawas), beg polietilena tanpa lubang bersama kalium permanganat (KMnO₄), dan kalsium klorida. Perubahan gula, TSS dan jangka hayat direkodkan sepanjang penyimpanan.
Dapatan Utama
1. Perbezaan ketara antara kultivar
Terdapat perbezaan signifikan antara kultivar Amritasagar dan Mehersagar. Ini menunjukkan bahawa jenis pisang turut mempengaruhi tindak balas terhadap rawatan lepas tuai, dan cadangan rawatan mungkin perlu disesuaikan mengikut kultivar.
2. Gula dan TSS meningkat semasa penyimpanan
Sepanjang penyimpanan, jumlah gula (gula penurun dan bukan penurun) serta TSS meningkat. Ini merupakan proses biasa pemasakan, di mana kanji dalam isi pisang ditukarkan kepada gula. Kandungan gula tertinggi, iaitu 26.07%, direkodkan dalam Amritasagar yang dirawat dengan KMnOâ‚„, manakala nilai terendah diperhatikan dalam kawalan.
3. KMnOâ‚„ memberi jangka hayat paling panjang
Dapatan paling penting ialah pisang yang dirawat dengan KMnOâ‚„ dalam beg polietilena tanpa lubang mempunyai jangka hayat paling panjang, iaitu 20.15 hari bagi Amritasagar dan 18.65 hari bagi Mehersagar. Sebagai perbandingan, Amritasagar yang tidak dirawat hanya bertahan 10.16 hari.
Ini bermakna rawatan KMnOâ‚„ hampir menggandakan jangka hayat pisang. KMnOâ‚„ berfungsi sebagai penyerap etilena, iaitu ia mengoksidakan etilena yang dibebaskan oleh buah. Apabila etilena tidak terkumpul di sekeliling buah, proses pemasakan menjadi perlahan.
4. Kaedah ringkas dan kos efektif
Penyelidik merumuskan bahawa KMnOâ‚„ sangat berkesan dalam melambatkan pemasakan dan memanjangkan jangka hayat pisang. Mereka mengesyorkan penggunaan KMnOâ‚„ dalam pembungkusan polietilena tanpa lubang sebagai rawatan lepas tuai yang ringkas dan kos efektif untuk mengurangkan kehilangan dan mengekalkan kualiti pisang.
Perbincangan
Beg polietilena tanpa lubang mewujudkan atmosfera terubah suai di sekeliling buah, di mana oksigen berkurang dan karbon dioksida meningkat, yang turut melambatkan pernafasan buah. Gabungan atmosfera terubah suai dengan penyerap etilena memberi kesan berganda. Kaedah ini sesuai untuk negara membangun kerana tidak memerlukan bilik sejuk atau peralatan mahal.
Batasan Kajian
Abstrak tidak menyatakan jangka hayat bagi rawatan lain seperti penyimpanan sejuk 14°C, jadi perbandingan penuh antara semua rawatan tidak dapat dibuat. Kualiti rasa dan penerimaan pengguna selepas pemasakan juga tidak dinyatakan. Penting juga untuk diingat bahawa KMnO₄ ialah bahan kimia pengoksida yang tidak boleh bersentuhan langsung dengan buah.
Implikasi dan Langkah Praktikal
Pengusaha dan peraih pisang di Malaysia boleh mempertimbangkan kaedah ini untuk penghantaran jarak jauh, contohnya dari Pahang atau Johor ke Lembah Klang. KMnOâ‚„ biasanya diserap ke dalam bahan pembawa seperti butiran tanah liat atau kertas, kemudian dimasukkan dalam sachet kecil bersama buah di dalam beg. Sachet mesti dibalut supaya tidak bersentuhan dengan buah. Kaedah ini paling sesuai untuk pisang yang dituai pada peringkat hijau matang.
Kaitan Dengan Industri Pisang Malaysia
Pisang Malaysia dipasarkan dari ladang di negeri seperti Johor, Pahang dan Perak ke pasar borong di Lembah Klang serta dieksport ke negara jiran seperti Singapura. Rantaian bekalan yang panjang ini meningkatkan risiko buah masak terlalu awal dan rosak. Teknologi penyerap etilena yang murah seperti dalam kajian ini boleh membantu pekebun kecil dan peraih mengurangkan kerugian tanpa perlu melabur dalam kemudahan bilik sejuk yang mahal. Ia juga boleh membantu koperasi dan Pertubuhan Peladang mengumpul hasil daripada beberapa pekebun kecil sebelum dihantar ke pasaran, kerana buah dapat disimpan lebih lama sementara menunggu jumlah penghantaran yang mencukupi.
Ringkasan Angka Penting
-
Jangka hayat dengan KMnOâ‚„: 20.15 hari (Amritasagar) dan 18.65 hari (Mehersagar).
-
Jangka hayat Amritasagar tanpa rawatan: 10.16 hari.
-
Jumlah gula tertinggi: 26.07% (Amritasagar + KMnOâ‚„).
-
Enam rawatan dibandingkan termasuk simpanan 14°C.
Kesimpulan
KMnOâ‚„ dalam beg polietilena tanpa lubang memanjangkan jangka hayat pisang Amritasagar kepada 20.15 hari berbanding 10.16 hari tanpa rawatan, menjadikannya kaedah lepas tuai yang ringkas dan kos efektif.
Sumber Rujukan
Rahman, L., Alam, M.S., Shyamol, G.S.R. & Tandra, S.Z. (2026). Comparative Assessment of Postharvest Treatments for Extending Shelf Life of Two Banana Cultivars in Bangladesh. DOI: 10.1002/fpf2.70041
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/comparative-assessment-of-postharvest-treatments-for-vthcf6mzgc8i
Kata Kunci
lepas tuai, jangka hayat, kalium permanganat, penyerap etilena, pembungkusan polietilena, Bangladesh
