Pengenalan
Nama kajian: Effect of Honey Bee (Apis mellifera L.) Density on Pollination and Fruit Set of Avocado (Persea americana Mill.) Cv. Hass.
Objektif: Menentukan kesan kepadatan lebah madu terhadap pendebungaan dan pembentukan buah avokado Hass.
Negara kajian: Colombia (perbandaran Popayán).
Avokado menghasilkan bunga dalam jumlah yang sangat banyak, tetapi hanya sebahagian kecil yang menjadi buah. Salah satu sebab utama ialah sistem pembungaan avokado yang unik, di mana setiap bunga membuka sebagai betina dan jantan pada waktu berbeza. Ini menjadikan avokado sangat bergantung kepada serangga untuk memindahkan debunga.
Ramai pengusaha meletakkan sarang lebah madu di ladang avokado, tetapi berapa banyak sarang yang diperlukan masih menjadi persoalan. Kajian oleh Pena dan Carabali di Popayán, Colombia ini membandingkan kesan empat dan enam sarang lebah sehektar dengan ladang tanpa sarang lebah.
Mengapa Kajian Ini Penting
Menyewa atau memelihara sarang lebah melibatkan kos. Pengusaha perlu tahu kepadatan sarang yang memberi pulangan terbaik. Terlalu sedikit sarang mungkin tidak memberi kesan, manakala terlalu banyak mungkin membazir.
Kajian ini juga dijalankan di kawasan tropika tanah tinggi Colombia, yang mempunyai beberapa persamaan iklim dengan kawasan tanah tinggi di Malaysia. Oleh itu, dapatannya lebih relevan berbanding kajian di negara subtropika atau Mediterranean.
Latar Belakang Sains
Bunga avokado mengamalkan dikogami protogini serentak. Setiap bunga dwiseks membuka dua kali: pertama sebagai betina dengan stigma yang reseptif, kemudian ditutup dan dibuka semula sebagai jantan untuk melepaskan debunga. Kultivar dibahagikan kepada jenis A dan jenis B berdasarkan waktu fasa betina dan jantan berlaku. Sistem ini menggalakkan pendebungaan silang dan menjadikan pemindahan debunga oleh serangga sangat penting.
Kerana bunga betina hanya reseptif untuk beberapa jam, bilangan serangga yang melawat pada tempoh tersebut menentukan sama ada bunga menerima debunga yang mencukupi. Inilah sebabnya kepadatan lebah memberi kesan besar kepada pembentukan buah.
Kaedah Kajian
Tiga dusun avokado Hass dipilih, setiap satu berkeluasan satu hektar dengan pokok berumur enam tahun. Tiga rawatan diuji: empat sarang lebah sehektar, enam sarang lebah sehektar, dan kawalan tanpa sarang lebah. Penyelidik mengukur kepadatan lebah setiap pokok, kadar pendebungaan, kecekapan pendebungaan (bilangan butir debunga setiap stigma), pembentukan buah awal dan akhir, bilangan buah sepokok, dan berat buah sepokok.
Dapatan Utama
1. Kepadatan lebah setiap pokok meningkat hampir tiga kali ganda
Kepadatan lebah madu setiap pokok ialah 7.72 bagi enam sarang sehektar, 6.04 bagi empat sarang, dan hanya 2.72 bagi kawalan. Ini bermakna enam sarang sehektar meningkatkan bilangan lebah pada setiap pokok hampir tiga kali ganda berbanding kebun tanpa sarang.
2. Kadar dan kecekapan pendebungaan lebih tinggi
Kadar pendebungaan meningkat daripada 50% (kawalan) kepada 55% (empat sarang) dan 60% (enam sarang). Kecekapan pendebungaan, iaitu bilangan butir debunga pada setiap stigma, ialah 7.57 bagi enam sarang, 6.04 bagi empat sarang, dan 5.98 bagi kawalan.
Lebih banyak debunga pada stigma meningkatkan peluang persenyawaan berjaya, terutamanya kerana bunga avokado hanya reseptif dalam tempoh yang singkat.
3. Pembentukan buah akhir hampir berganda
Pembentukan buah awal ialah 6.11% (enam sarang), 4.13% (empat sarang) dan 3.54% (kawalan). Pembentukan buah akhir pula ialah 0.058%, 0.048% dan 0.028%. Walaupun angka ini kelihatan kecil, ia selari dengan sifat avokado yang menghasilkan ratusan ribu bunga tetapi hanya sebahagian kecil menjadi buah matang.
Yang penting ialah pembentukan buah akhir dengan enam sarang lebah hampir dua kali ganda berbanding kawalan.
4. Hasil sepokok meningkat lebih dua kali ganda
Bilangan buah sepokok ialah 231 (enam sarang), 212 (empat sarang) dan 137 (kawalan). Berat buah sepokok pula ialah 46.2 kg, 38.2 kg dan 21.6 kg. Dalam erti kata lain, enam sarang lebah sehektar meningkatkan hasil sepokok sebanyak lebih dua kali ganda berbanding kebun tanpa sarang lebah.
Penyelidik merumuskan bahawa memperkenalkan enam dan empat sarang lebah sehektar meningkatkan semua parameter yang diukur, daripada kepadatan lebah hingga jumlah berat buah sepokok.
Implikasi Kepada Pengusaha di Malaysia
Dapatan ini memberi panduan angka yang jelas kepada pengusaha: empat hingga enam sarang lebah sehektar semasa musim berbunga boleh memberi pulangan yang besar. Pengusaha di Malaysia boleh bekerjasama dengan penternak lebah madu atau kelulut tempatan untuk menempatkan sarang semasa avokado berbunga. Lebah kelulut (stingless bee) sudah banyak diternak di Malaysia dan berpotensi menjadi pendebunga tambahan, walaupun keberkesanannya pada avokado tempatan masih perlu dinilai.
Batasan Kajian
Kajian ini menggunakan tiga dusun sahaja dan setiap rawatan diletakkan di dusun berbeza, jadi perbezaan antara dusun mungkin turut mempengaruhi keputusan. Abstrak juga tidak menyatakan tempoh kajian atau bilangan musim. Rekod ini juga berbentuk repositori dan tidak menyatakan nama jurnal.
Langkah Praktikal
Rancang penempatan sarang lebah sebelum pokok mula berbunga supaya koloni sempat menyesuaikan diri. Letakkan sarang secara sekata di seluruh kebun, bukan di satu sudut sahaja. Pastikan ada sumber air bersih berhampiran sarang. Hentikan semburan racun serangga semasa tempoh berbunga, dan rekod bilangan buah serta berat hasil sepokok untuk menilai pulangan pelaburan sarang lebah.
Ringkasan Angka Penting
-
Kepadatan lebah sepokok: 7.72 (6 sarang), 6.04 (4 sarang), 2.72 (kawalan).
-
Kadar pendebungaan: 60%, 55% dan 50%.
-
Pembentukan buah akhir: 0.058%, 0.048% dan 0.028%.
-
Bilangan buah sepokok: 231, 212 dan 137.
-
Berat buah sepokok: 46.2 kg, 38.2 kg dan 21.6 kg.
Kesimpulan
Menempatkan enam sarang lebah madu sehektar meningkatkan kepadatan lebah, kadar pendebungaan dan pembentukan buah, sehingga hasil sepokok avokado Hass meningkat daripada 21.6 kg kepada 46.2 kg.
Sumber Rujukan
Pena, J.F. & Carabali, A. (2024). Effect of Honey Bee (Apis mellifera L.) Density on Pollination and Fruit Set of Avocado (Persea americana Mill.) Cv. Hass. Repositori (nama jurnal tidak dinyatakan dalam rekod SciSpace). DOI: 10.60692/yc3sa-xy287
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/effect-of-honey-bee-apis-mellifera-l-density-on-pollination-85kww0r94u1v
Kata Kunci
lebah madu, kepadatan sarang, pembentukan buah, pendebungaan, avokado Hass, Colombia
