Pengenalan
Nama kajian: The occurrence of blood disease of banana in Selangor, Malaysia
Objektif: Mengesan kejadian layu bakteria di Selangor melalui prosedur menyeluruh merangkumi morfologi, molekul, kepatogenan dan ujian kekhususan.
Negara kajian: Malaysia (Selangor).
Penyakit layu bakteria telah menjadi ancaman serius kepada industri pisang di Malaysia. Penyakit ini sering dikaitkan dengan penyakit Moko yang disebabkan oleh Ralstonia solanacearum. Namun, terdapat satu lagi penyakit layu bakteria, iaitu penyakit darah pisang (Blood Disease of Banana, BDB), yang menunjukkan simptom layu yang hampir sama. Akibatnya, kedua-dua penyakit ini sering disalah kenal pasti.
Pengenalpastian yang tepat sangat penting kerana strategi kawalan dan peraturan kuarantin mungkin berbeza. Selepas laporan pertama penyakit darah di Perak, kajian oleh Teng dan rakan-rakan ini menyiasat sama ada penyakit tersebut juga wujud di Selangor.
Mengapa Kajian Ini Penting
Selangor merupakan antara negeri yang mempunyai ladang pisang komersial dan pekebun kecil, serta menjadi hab pengedaran ke Lembah Klang. Kehadiran penyakit darah di negeri ini membawa risiko penyebaran ke ladang lain melalui pergerakan bahan tanaman dan alatan.
Kajian ini juga menonjolkan masalah salah diagnosis yang sering berlaku di lapangan. Jika penyakit darah dikelirukan dengan penyakit Moko atau layu Fusarium, langkah kawalan yang diambil mungkin tidak berkesan. Oleh itu, keupayaan diagnosis molekul di peringkat negeri merupakan aset penting kepada program pengawasan penyakit.
Kaedah Kajian
Sampel tumbuhan yang dijangkiti, termasuk tangkai buah, isi buah, batang dan akar, dikumpul dari ladang di Selangor. Bakteria diasingkan pada medium TZC. Koloni yang Gram-negatif, positif oksidase dan aerob obligat dipilih untuk pengenalpastian molekul menggunakan PCR dengan primer 759F dan 760R. Ujian postulat Koch dijalankan pada anak pokok pisang, dan ujian kekhususan dijalankan pada anak pokok tomato.
Dapatan Utama
1. Bakteria punca disahkan sebagai BDB
Pengenalpastian molekul mengesahkan bakteria yang menghuni tumbuhan dijangkiti ialah BDB, iaitu bakteria yang berkait sangat rapat dengan R. solanacearum. Ini bermakna wabak layu di Selangor bukan disebabkan oleh penyakit Moko sahaja, tetapi turut melibatkan penyakit darah pisang.
2. Anak pokok pisang layu dalam masa dua minggu
Dalam ujian postulat Koch dan kepatogenan, simptom layu ditemui pada semua anak pokok pisang selepas dua minggu. Ini menunjukkan BDB merupakan patogen yang agresif dan bertindak dengan cepat.
3. BDB tidak menjangkiti tomato
Bakteria ini tidak menyebabkan sebarang simptom layu pada anak pokok tomato. Dapatan ini penting kerana R. solanacearum biasa mempunyai julat perumah yang luas termasuk tomato. Ujian ini membantu membezakan BDB daripada R. solanacearum dan menunjukkan BDB lebih khusus kepada pisang.
4. Pengenalpastian memerlukan gabungan morfologi dan DNA
Kajian ini mendedahkan taburan penyakit darah di Selangor selepas laporan pertama di Perak. Penyelidik juga mencadangkan bahawa kedua-dua kaedah morfologi dan berasaskan DNA diperlukan untuk mengesan patogen yang menyebabkan layu bakteria pada pisang. Bergantung kepada simptom atau rupa koloni sahaja boleh membawa kepada salah diagnosis.
Perbincangan
Penyakit darah pisang mendapat namanya daripada cecair berwarna merah perang yang keluar daripada tisu vaskular yang dipotong. Kehadirannya di Selangor, salah sebuah negeri pengeluar pisang, menimbulkan kebimbangan tentang penyebaran ke kawasan lain. Dapatan bahawa BDB sering dikelirukan dengan Moko juga membawa implikasi besar kepada program pengawasan penyakit, kerana data kejadian penyakit mungkin tidak tepat jika pengenalpastian hanya berdasarkan simptom.
Implikasi Kepada Pengusaha di Selangor
Pengusaha di Selangor perlu peka terhadap simptom layu pada pokok pisang dan segera melaporkannya kepada pejabat pertanian untuk diagnosis makmal. Amalan sanitasi seperti menyahjangkit pisau dan parang antara pokok, memusnahkan pokok berpenyakit, mengelakkan pemindahan anak pokok dari kawasan dijangkiti, dan membalut tandan atau membuang jantung awal dapat membantu mengurangkan penyebaran. Kerjasama antara pengusaha dan agensi seperti BPIT amat penting dalam pemantauan penyakit ini.
Batasan Kajian dan Cadangan Lanjutan
Abstrak tidak menyatakan bilangan ladang yang ditinjau, kultivar yang dijangkiti, atau kadar kejadian penyakit di Selangor. Oleh itu, skala sebenar masalah penyakit darah di negeri ini belum dapat ditentukan daripada kajian ini sahaja. Tinjauan susulan yang lebih luas, termasuk pemetaan lokasi dan anggaran kerugian hasil, akan sangat membantu agensi pertanian merancang langkah kawalan dan kuarantin.
Langkah Praktikal Untuk Pengusaha
Penyakit darah sering disebarkan oleh serangga yang melawat bunga jantan, jadi amalan membuang jantung pisang sebaik sahaja sisir terakhir terbentuk boleh mengurangkan risiko jangkitan melalui bunga. Membalut tandan dengan beg plastik juga membantu. Pengusaha perlu mengelakkan berkongsi alatan dengan ladang jiran tanpa menyahjangkitnya terlebih dahulu, dan tidak membawa masuk anak benih dari kawasan yang diketahui mempunyai masalah layu bakteria.
Ringkasan Angka Penting
-
Simptom layu muncul pada semua anak pokok pisang dalam 2 minggu.
-
Tiada simptom pada anak pokok tomato.
-
Laporan kedua di Malaysia selepas Perak.
-
Primer PCR digunakan: 759F dan 760R.
Kesimpulan
Penyakit darah pisang (BDB) disahkan wujud di Selangor melalui pengenalpastian molekul dan postulat Koch. BDB menyebabkan layu pada anak pokok pisang dalam dua minggu tetapi tidak menjangkiti tomato, dan pengenalpastiannya memerlukan gabungan kaedah morfologi dan DNA.
Sumber Rujukan
Teng, S.K., Nor Azwady, A.A., Mustafa, M., Laboh, R., Ismail, I.S., Sulaiman, S.R., Azizan, A.A. & Devi, S. (2015). The occurrence of blood disease of banana in Selangor, Malaysia. International Journal of Agriculture and Biology. DOI: 10.17957/IJAB/15.0067
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/the-occurrence-of-blood-disease-of-banana-in-selangor-22lbpfmp5x
Kata Kunci
penyakit darah pisang, BDB, layu bakteria, Selangor, postulat Koch, diagnosis molekul
