Pengenalan
Nama kajian: First Report of Ralstonia solanacearum Race 2 Biovar 1 Causing Moko Disease of Banana in Malaysia
Objektif: Mengenal pasti dan mengesahkan punca penyakit layu bakteria yang menyerang pisang Tanduk di beberapa negeri di Semenanjung Malaysia.
Negara kajian: Malaysia (Kedah, Selangor, Pahang, Negeri Sembilan dan Johor).
Penyakit layu bakteria merupakan ancaman serius kepada pisang di Malaysia. Antara Mac 2011 hingga Jun 2012, wabak layu dilaporkan pada pisang Tanduk (Musa × paradisiaca ‘Horn’) di lima negeri, iaitu Kedah, Selangor, Pahang, Negeri Sembilan dan Johor. Di sesetengah ladang yang teruk dijangkiti, kejadian penyakit melebihi 90%.
Walaupun banyak kajian tentang Ralstonia solanacearum pada pisang telah dijalankan di Malaysia sebelum ini, tiada yang melaporkan penyakit Moko. Kajian oleh Zulperi dan Sijam dari Universiti Putra Malaysia ini bertujuan mengenal pasti punca sebenar wabak tersebut.
Mengapa Kajian Ini Penting
Penyakit layu bakteria pada pisang sering disalah anggap sebagai layu Fusarium kerana simptom awalnya hampir sama, iaitu daun menguning dan layu. Namun, cara penyebaran dan kawalan kedua-dua penyakit ini berbeza. Penyakit bakteria seperti Moko boleh tersebar dengan cepat melalui alat pemotong dan serangga, manakala Fusarium lebih banyak tersebar melalui tanah dan bahan tanaman.
Pengenalpastian yang tepat oleh makmal membolehkan langkah kawalan dan kuarantin yang betul diambil. Laporan pertama sesuatu penyakit juga penting untuk rekod kebangsaan dan perdagangan antarabangsa.
Kaedah Kajian
Sebanyak 50 pokok pisang Tanduk yang menunjukkan simptom penyakit Moko disampel secara rawak dari 12 lokasi di lima negeri. Serpihan tisu dikulturkan pada medium Kelman TZC, dan koloni bakteria dicirikan melalui ujian biokimia. Ujian kepatogenan dijalankan di rumah hijau pada suhu 26–35°C. Pengenalpastian molekul menggunakan primer khusus Race 2, penjujukan DNA, serta PCR multipleks khusus filotip (Pmx-PCR) dan khusus Musa (Mmx-PCR).
Dapatan Utama
1. Simptom yang jelas dan mudah dikenali
Simptom yang diperhatikan termasuk daun paling tua menguning dan layu, kemudian menjadi nekrotik dan akhirnya mati atau rebah. Isi buah pisang berubah warna dan mengeluarkan lelehan bakteria. Tisu vaskular dalam batang semu juga berubah warna.
Simptom isi buah berubah warna dan mengeluarkan lelehan merupakan petanda penting yang membezakan penyakit bakteria daripada layu Fusarium, di mana buah biasanya tidak terjejas secara langsung.
2. Ciri biokimia menepati R. solanacearum biovar 1
Daripada sampel yang diuji, 20 sampel positif menghasilkan koloni bendalir berwarna putih sepenuhnya atau putih dengan pusat merah jambu pada medium TZC selepas 24 hingga 48 jam pada suhu 28°C. Bakteria ini berbentuk rod Gram-negatif, positif bagi ujian KOH, oksidase dan katalase, tetapi negatif bagi penggunaan disakarida dan alkohol heksosa. Ciri-ciri ini menepati R. solanacearum biovar 1.
3. Ujian kepatogenan mengesahkan bakteria sebagai punca
Pokok pisang Tanduk yang disuntik dengan tiga strain virulen menghasilkan simptom yang sama seperti pokok di ladang, manakala pokok kawalan yang disuntik air suling steril kekal sihat. Bakteria berjaya diasingkan semula daripada pokok yang dijangkiti dengan ciri yang sama, memenuhi postulat Koch.
4. Pengesahan molekul: Race 2, filotip II, sekuevar 4
PCR menggunakan primer khusus Race 2 (ISRso19) menghasilkan produk 1,900 bp daripada DNA semua strain. Jujukan yang diperoleh adalah 95% hingga 98% serupa dengan jujukan sisipan R. solanacearum Race 2 yang diterbitkan. Analisis Pmx-PCR menunjukkan semua isolat tergolong dalam filotip II, manakala Mmx-PCR menunjukkan ia tergolong dalam filotip II sekuevar 4.
Ini merupakan laporan pertama R. solanacearum Race 2 biovar 1 yang menyebabkan penyakit Moko pada pisang di Malaysia.
Implikasi Kepada Pengusaha di Malaysia
Penyakit Moko boleh merebak melalui alat pertanian, bahan tanaman yang dijangkiti dan serangga yang melawat bunga. Dengan kejadian yang boleh melebihi 90%, pengusaha perlu mengambil langkah pencegahan seperti menyahjangkit alat pemotong antara pokok, membuang jantung pisang awal untuk mengurangkan lawatan serangga, memusnahkan pokok bergejala dengan segera, dan hanya menggunakan anak benih dari sumber yang bersih. Penyelidik menekankan bahawa pisang merupakan tanaman buah komersial kedua terpenting di Malaysia, jadi pendokumentasian patogen ini amat penting.
Batasan Kajian dan Cadangan Lanjutan
Sebagai laporan penyakit, kajian ini memberi tumpuan kepada pengenalpastian patogen dan tidak menilai kaedah kawalan. Daripada 50 sampel, hanya 20 menghasilkan koloni positif, yang mungkin disebabkan oleh tahap jangkitan atau keadaan sampel. Kajian lanjutan diperlukan untuk memetakan taburan penyakit Moko secara lebih menyeluruh, mengenal pasti laluan penyebaran utama, dan menilai kerentanan kultivar pisang tempatan yang lain.
Langkah Praktikal Untuk Pengusaha
Untuk membezakan penyakit Moko daripada layu Fusarium secara awal, pengusaha boleh memotong buah atau batang semu pokok yang layu. Jika isi buah berubah warna dan terdapat lelehan cecair bakteria, kemungkinan besar ia penyakit bakteria. Sebaik dikesan, tandakan pokok tersebut, elakkan menggunakan alatan yang sama pada pokok lain tanpa menyahjangkit, dan laporkan kepada pejabat pertanian berhampiran. Pokok yang dijangkiti perlu dimusnahkan di tempat ia tumbuh dan tidak dibawa ke kawasan lain.
Ringkasan Angka Penting
-
Kejadian penyakit melebihi 90% di sesetengah ladang.
-
50 pokok disampel dari 12 lokasi di 5 negeri.
-
Produk PCR khusus Race 2: 1,900 bp; persamaan jujukan 95–98%.
-
Pengelasan: filotip II, sekuevar 4.
Kesimpulan
Wabak layu pisang Tanduk di lima negeri Semenanjung Malaysia disahkan disebabkan oleh R. solanacearum Race 2 biovar 1, filotip II sekuevar 4, iaitu laporan pertama penyakit Moko di negara ini.
Sumber Rujukan
Zulperi, D. & Sijam, K. (2014). First Report of Ralstonia solanacearum Race 2 Biovar 1 Causing Moko Disease of Banana in Malaysia. Plant Disease. DOI: 10.1094/PDIS-03-13-0321-PDN
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/first-report-of-ralstonia-solanacearum-race-2-biovar-1-7ztxjz4k6c
Kata Kunci
penyakit Moko, Ralstonia solanacearum, layu bakteria, pisang Tanduk, Semenanjung Malaysia, laporan pertama
