Pengenalan
Nama kajian: Prevalence and pathogenicity of root lesion nematode, Pratylenchus spp. on banana (Musa paradisiaca L.) in Peninsular Malaysia
Objektif: Menentukan kelaziman penyakit oleh nematod Pratylenchus spp. dan tahap kerosakannya pada pisang di Semenanjung Malaysia, serta menilai kepatogenan P. coffeae terhadap pisang Berangan.
Negara kajian: Malaysia (Semenanjung Malaysia; tesis Universiti Putra Malaysia).
Nematod luka akar (Pratylenchus spp.) merupakan perosak yang menyebabkan kerosakan besar kepada pokok pisang di seluruh dunia. Nematod mikroskopik ini menembusi dan memakan tisu korteks akar, meninggalkan luka berwarna perang kemerahan. Akar yang rosak tidak dapat menyerap air dan nutrien dengan baik, menyebabkan pertumbuhan terbantut, tandan kecil, dan pokok mudah tumbang.
Walaupun kehadiran nematod ini telah dilaporkan di Malaysia, kelaziman penyakit dan tahap keterukannya belum pernah dikaji secara menyeluruh. Kajian oleh Paiko ini mengisi jurang tersebut dengan meninjau ladang pisang di beberapa negeri di Semenanjung Malaysia pada tahun 2014, termasuk Selangor.
Kaedah Kajian
Sampel tanah dan akar dikumpul dari 13 ladang pisang di Semenanjung Malaysia. Penyelidik menilai kehadiran nematod, peratusan korteks akar yang diliputi luka perang kemerahan, dan kepadatan populasi nematod dalam 20 g akar dan 200 g tanah. Seterusnya, ujian kepatogenan di rumah kaca dijalankan dengan menginokulasi P. coffeae pada pokok pisang Berangan pada pelbagai tahap inokulum selama 12 minggu, dan aktiviti enzim pertahanan polifenol oksidase dan peroksidase diukur.
Dapatan Utama
1. Nematod ditemui di 76% ladang yang ditinjau
Daripada 13 ladang yang disampel, nematod luka akar ditemui di 10 ladang, iaitu 76% kawasan tinjauan. Kesemua kawasan yang disampel telah melepasi had ambang kerosakan, iaitu 5%, yang dianggap sebagai kerosakan sangat ketara.
Ini bermakna kebanyakan ladang pisang yang ditinjau sedang mengalami kerosakan akar yang serius, walaupun mungkin tidak disedari oleh pengusaha kerana nematod tidak dapat dilihat dengan mata kasar.
2. Johor paling teruk, diikuti Selangor, Pahang dan Perak
Keterukan penyakit berdasarkan luka pada korteks akar adalah paling tinggi di Johor (36.3%), diikuti Selangor (20.7%), Pahang (20.4%) dan Perak (20.2%). Kepadatan populasi nematod juga sangat berbeza mengikut negeri. Johor mencatatkan populasi tertinggi dengan 18,050 nematod dalam akar dan 13,056 dalam tanah, diikuti Pahang (11,315 dalam akar dan 7,199 dalam tanah), Perak (2,341 dan 461) dan Selangor (838 dan 897).
Bagi pengusaha di Selangor, walaupun populasi nematod lebih rendah berbanding Johor, keterukan luka akar sebanyak 20.7% masih jauh melepasi had ambang.
3. P. coffeae menggantikan Radopholus similis sebagai nematod utama
Selain Pratylenchus, nematod parasit tumbuhan lain yang dikenal pasti termasuk Rotylenchulus, Meloidogyne (nematod puru akar), Helicotylenchus, Hoplolaimus dan Radopholus similis. Namun, kajian ini mendapati P. coffeae merupakan antara spesies nematod paling merosakkan pada pisang di Semenanjung Malaysia, menggantikan R. similis yang jarang dilaporkan atau hanya ditemui setempat dalam kepadatan rendah. Meloidogyne berada di tempat kedua.
4. Pisang Berangan sangat rentan terhadap P. coffeae
Dalam ujian rumah kaca, P. coffeae menyekat pertumbuhan vegetatif pisang Berangan dengan ketara. Faktor pembiakan nematod antara 1.6 hingga 4. Pengurangan panjang akar direkodkan antara 23.68% hingga 84.95%, panjang pucuk 13.11% hingga 45.80%, berat akar 21.30% hingga 99.85%, dan berat pucuk 9.30% hingga 61.62%.
Pisang Berangan menunjukkan tahap kerentanan yang tinggi. Aktiviti enzim pertahanan polifenol oksidase dan peroksidase meningkat pada semua hari selepas inokulasi berbanding kawalan, kecuali pada minggu ke-12 di mana ia menurun. Ini menunjukkan pokok cuba mempertahankan diri tetapi akhirnya tidak mampu menahan serangan nematod.
Implikasi Kepada Pengusaha di Malaysia
Dapatan ini sangat relevan kerana pisang Berangan merupakan antara pisang paling popular dan bernilai tinggi di Malaysia. Pengusaha perlu menyedari bahawa pertumbuhan terbantut dan tandan kecil mungkin disebabkan oleh nematod, bukan semata-mata kekurangan baja. Langkah pengurusan yang boleh dipertimbangkan termasuk menggunakan anak benih kultur tisu yang bebas nematod, membersihkan bonggol sebelum menanam, menambah bahan organik ke dalam tanah, dan menghantar sampel akar untuk analisis nematod secara berkala. Penyelidik turut menekankan kepentingan mendidik pengusaha tentang kelaziman perosak ini.
Batasan Kajian dan Cadangan Lanjutan
Tinjauan ini melibatkan 13 ladang sahaja, jadi ia memberi gambaran awal dan bukannya taburan lengkap di seluruh Semenanjung Malaysia. Sampel juga dikumpul pada tahun 2014, dan keadaan mungkin telah berubah sejak itu. Kajian lanjutan wajar meliputi lebih banyak ladang, negeri di Malaysia Timur, dan pelbagai kultivar selain Berangan, serta menilai kaedah kawalan yang berkesan dan mampu dilaksanakan oleh pekebun kecil.
Langkah Praktikal Untuk Pengusaha
Pengusaha boleh memeriksa sendiri kesihatan akar dengan menggali sedikit tanah di pangkal pokok dan membelah akar secara memanjang. Akar sihat berwarna putih krim, manakala akar yang diserang nematod menunjukkan luka atau jalur perang kemerahan. Jika banyak luka ditemui, hantar sampel akar dan tanah ke makmal untuk pengesahan. Gunakan anak benih kultur tisu semasa menanam semula, dan elakkan menggunakan sulur dari ladang yang diketahui dijangkiti.
Ringkasan Angka Penting
-
Nematod ditemui di 10 daripada 13 ladang (76%).
-
Keterukan luka akar: Johor 36.3%, Selangor 20.7%, Pahang 20.4%, Perak 20.2%.
-
Pengurangan panjang akar pisang Berangan: 23.68–84.95%.
-
Faktor pembiakan P. coffeae: 1.6–4.
Kesimpulan
Nematod luka akar Pratylenchus ditemui di 76% ladang pisang yang ditinjau di Semenanjung Malaysia, dengan semua kawasan melepasi had ambang kerosakan. P. coffeae kini merupakan nematod paling merosakkan dan menyebabkan pengurangan pertumbuhan akar sehingga 84.95% pada pisang Berangan.
Sumber Rujukan
Paiko, A.S. (2016). Prevalence and pathogenicity of root lesion nematode, Pratylenchus spp. on banana (Musa paradisiaca L.) in Peninsular Malaysia. Tesis, Universiti Putra Malaysia. http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/68657/
Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/prevelance-and-pathogenicity-of-root-lesion-nematode-28yn0rw546
Kata Kunci
nematod luka akar, Pratylenchus coffeae, pisang Berangan, Semenanjung Malaysia, kelaziman penyakit, kesihatan akar
