Pengenalan

Nama kajian: Phytoremediation Using Ornamental Plants in Removing Heavy Metals from Wastewater Sludge

Objektif: Menentukan pengambilan optimum logam berat daripada enap cemar air sisa menggunakan pokok hiasan, dan menentukan taburan logam berat dalam bahagian pokok.

Negara kajian: Malaysia (enap cemar dari loji rawatan air sisa Mawar, UiTM Shah Alam).

Enap cemar daripada loji rawatan air sisa mengandungi bahan organik yang berpotensi digunakan semula, tetapi ia juga mengandungi logam berat. Kaedah konvensional untuk membersihkan tanah atau enap cemar yang tercemar logam sangat mahal dan boleh mengganggu struktur tanah.

Fitoremediasi ialah penggunaan tumbuhan untuk menyerap dan mengumpul bahan pencemar daripada tanah atau air. Kajian oleh Ishak dan Hum ini menilai keupayaan dua pokok hiasan, iaitu bunga raya dan ros, untuk menyerap logam berat daripada enap cemar loji rawatan air sisa Mawar di UiTM Shah Alam.

Mengapa Kajian Ini Penting

Menggunakan pokok hiasan untuk fitoremediasi menawarkan dua manfaat: membersihkan pencemar dan mencantikkan kawasan. Ini berbeza dengan tumbuhan fitoremediasi biasa yang mungkin tidak menarik. Bunga raya, sebagai bunga kebangsaan yang tahan lasak dan mudah ditanam, merupakan calon menarik untuk landskap di sekitar loji rawatan atau kawasan tercemar.

Malaysia menghasilkan banyak enap cemar daripada loji rawatan kumbahan. Mencari cara selamat dan murah untuk mengurus enap cemar ini, termasuk melalui tumbuhan, merupakan isu alam sekitar yang penting.

Kajian seumpama ini juga menarik kerana dijalankan di Malaysia menggunakan enap cemar tempatan, memberikan data yang lebih relevan dengan keadaan negara berbanding kajian luar negara.

Kaedah Kajian

Enap cemar diambil daripada loji rawatan air sisa Mawar di UiTM Shah Alam. Pokok bunga raya dan ros ditanam dalam tanah yang dicampur pelbagai peratusan enap cemar: 0% (kawalan), 10% (rawatan A), 25% (rawatan B), 50% (rawatan C), 75% (rawatan D) dan 100% (rawatan E) selama 30 hari. Kepekatan besi (Fe), mangan (Mn), zink (Zn) dan kuprum (Cu) diukur dalam akar, batang dan daun.

Dapatan Utama

1. Penyingkiran tertinggi pada 100% enap cemar

Penyingkiran logam berat paling tinggi berlaku dalam rawatan 100% enap cemar. Ini menunjukkan bahawa pokok terus menyerap lebih banyak logam apabila kepekatan logam dalam media meningkat, sekurang-kurangnya dalam tempoh 30 hari kajian.

2. Turutan penyingkiran: Fe > Mn > Zn > Cu

Penyingkiran logam berat mengikut turutan besi > mangan > zink > kuprum. Besi dan mangan biasanya wujud dalam kepekatan lebih tinggi dalam enap cemar dan tanah, manakala zink dan kuprum diperlukan oleh pokok dalam kuantiti kecil sebagai mikronutrien.

3. Akar mengumpul logam paling banyak

Akar mengandungi kepekatan logam berat tertinggi berbanding batang dan daun. Ini bermakna kebanyakan logam disimpan di bahagian bawah tanah dan tidak banyak dipindahkan ke bahagian atas pokok.

Corak ini dikenali sebagai fitostabilisasi, di mana tumbuhan mengikat pencemar dalam akar dan mengurangkan pergerakannya dalam tanah. Ia berbeza dengan fitoekstraksi, di mana pencemar dipindahkan ke daun untuk dituai.

4. Ros menyingkirkan lebih banyak logam berbanding bunga raya

Dalam perbandingan antara dua pokok, ros menyingkirkan lebih banyak logam berat berbanding bunga raya. Walaupun begitu, bunga raya masih menunjukkan keupayaan menyerap logam berat dan boleh dipertimbangkan sebagai sebahagian daripada landskap fitoremediasi.

Implikasi Kepada Pengusaha di Malaysia

Bagi pengusaha landskap dan pihak berkuasa tempatan, bunga raya boleh ditanam di sekitar loji rawatan kumbahan, kawasan perindustrian atau tanah bekas lombong sebagai sebahagian daripada strategi penghijauan dan pemulihan tanah. Oleh kerana logam terkumpul di akar, sisa pokok perlu dilupuskan dengan betul apabila dicabut.

Bagi pengusaha nurseri, dapatan ini juga mengingatkan agar enap cemar kumbahan tidak digunakan sewenang-wenangnya sebagai media tanaman tanpa ujian logam berat, terutamanya bagi tanaman makanan.

Institusi pengajian tinggi dan loji rawatan air sisa juga boleh menjadikan landskap bunga raya di sekitar kemudahan mereka sebagai tapak demonstrasi fitoremediasi, sekali gus meningkatkan kesedaran awam tentang penggunaan tumbuhan untuk memulihkan alam sekitar.

Batasan Kajian

Tempoh kajian hanya 30 hari, yang terlalu singkat untuk menilai prestasi fitoremediasi jangka panjang. Abstrak tidak menyatakan nilai kepekatan logam atau kesan enap cemar terhadap pertumbuhan pokok. Logam berat yang lebih toksik seperti plumbum dan kadmium juga tidak diuji.

Langkah Praktikal

Jika menanam bunga raya di kawasan yang disyaki tercemar, lakukan ujian tanah terlebih dahulu. Gunakan pokok sebagai penghadang landskap, tetapi jangan gunakan bahagiannya untuk makanan atau ubatan. Apabila pokok dicabut, lupuskan akar dan sisa pokok mengikut panduan sisa yang sesuai. Untuk media semaian nurseri, gunakan kompos atau bahan organik yang diketahui sumbernya. Pastikan pekerja memakai sarung tangan semasa mengendalikan enap cemar atau tanah tercemar.

Ringkasan Angka Penting

• Tempoh rawatan: 30 hari.
• Peratusan enap cemar diuji: 0%, 10%, 25%, 50%, 75% dan 100%.
• Logam diukur: Fe, Mn, Zn dan Cu.
• Turutan penyingkiran: Fe > Mn > Zn > Cu; tertinggi pada 100% enap cemar.

Kesimpulan

Bunga raya dan ros mampu menyerap logam berat daripada enap cemar air sisa, dengan penyingkiran tertinggi pada 100% enap cemar dan kebanyakan logam terkumpul di akar. Ros menyingkirkan lebih banyak logam, tetapi bunga raya tetap berpotensi sebagai pokok landskap fitoremediasi. Kajian lanjutan dengan tempoh lebih panjang dan logam yang lebih toksik diperlukan sebelum bunga raya disyorkan secara rasmi untuk tujuan fitoremediasi di Malaysia.

Sumber Rujukan

Ishak, I.A. & Hum, N.N.M.F. (2022). Phytoremediation Using Ornamental Plants in Removing Heavy Metals from Wastewater Sludge. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1019/1/012009

Pautan SciSpace: https://scispace.com/papers/phytoremediation-using-ornamental-plants-in-removing-heavy-20sv6vuy

Kata Kunci

bunga raya, fitoremediasi, logam berat, enap cemar kumbahan, pokok hiasan, UiTM Shah Alam